Cục diện TPP đang thay đổi

Gốc
Vòng đàm phán thứ 18 về Hiệp định đối tác Kinh tế xuyên Thái Bình Dương (TPP) đã kết thúc tại Kota Kinabalu (Malaysia). Hơn 650 nhà đàm phán đến từ các nước Australia, Brunei, Canada, Chile, Malaysia, Mexico, New Zealand, Peru, Singapore, Mỹ và Việt Nam đều đưa ra cam kết về thời hạn chót kết thúc đàm phán vào cuối năm 2013.

Nông dân Nhật Bản biểu tình phản đối TPP.

Tuy nhiên, càng vào sâu những khoảng cách khó thu hẹp dần lộ rõ hơn. Các vấn đề dễ hơn đã giải quyết xong, việc đạt được đồng thuận sẽ không dễ dàng khi chuyển sang thảo luận các vấn đề có nhiều bất đồng. Năm chủ đề lớn còn bế tắc bao gồm tiếp cận thị trường, dỡ bỏ thuế quan, quyền sở hữu trí tuệ, môi trường, lao động và thương mại điện tử. Thêm vào đó, sự tham gia của Nhật Bản khiến các bên đàm phán trở nên khó đi đến quyết định hơn.

Nhân tố mới - Nhật Bản

Nếu trước kia đàm phán đa phương của TPP bị chi phối hoàn toàn bởi Mỹ, nền kinh tế số 1 thế giới, thì giờ đây sự xuất hiện dù muộn màng của Nhật Bản đã làm thay đổi hoàn toàn diện mạo của TPP. Theo giới phân tích, một xu hướng nhanh chóng được các nước thúc đẩy là bắt tay thiết lập các liên minh xoay quanh hai cường quốc này, cục diện TPP vì vậy cũng đang nhanh chóng phân cực.

Với quy mô kinh tế của Nhật, các chuyên gia nói đàm phán đa phương giờ trở thành song phương giữa Mỹ và Nhật để thiết lập các tiêu chuẩn thương mại mới cho thị trường. Nhiều nước nhỏ đang tìm cách liên minh với Nhật hoặc Mỹ trong đàm phán, đặc biệt các vấn đề mở cửa thị trường, xóa bỏ thuế quan hay các quy định về sở hữu trí tuệ. Giới phân tích nhận định động thái lập liên minh sẽ được đẩy nhanh, nhất là khi hạn định hoàn tất đàm phán vào cuối năm nay. Dù vậy, ở giai đoạn nhất định của đàm phán, đặc biệt khi đụng đến các lĩnh vực nhạy cảm của từng nước, cục diện có thể phức tạp hơn.

Hãng tin Kyodo trích lời một quan chức thương mại New Zealand nói nước này hoan nghênh Nhật sẽ mang thêm "động lực" cho các vòng đàm phán vốn được coi là do "Mỹ dẫn dắt". "Các nước Đông Nam Á đặc biệt mong chờ sự tham gia của Nhật. Họ hy vọng Nhật Bản có thể giúp họ chống lại Mỹ", một đại diện của Nhật nói sau vòng đàm phán Malaysia. Còn Bộ trưởng Thương mại quốc tế Canada Ed Fast cho rằng sự tham gia của Nhật sẽ tạo ra các cơ hội thương mại và đầu tư quan trọng cho tất cả các bên.

Khoảng cách Mỹ - Nhật

Mặc dù Thủ tướng Nhật Bản Shinzo Abe coi việc đẩy mạnh xuất khẩu thông qua thiết lập các đối tác kinh tế, trong đó có việc tham gia đàm phán về TPP, là một trụ cột trong chiến lược tăng trưởng. Tuy nhiên, chính quyền Abe đang phải đối mặt với làn sóng phản đối ở trong nước, chủ yếu đến từ ngành nông nghiệp vốn được bảo hộ nhờ thuế suất nhập khẩu cao.

Kết quả thăm dò mới nhất của nhật báo Nikkei cho thấy chỉ có 24,4% trong tổng số 500 doanh nghiệp nông nghiệp Nhật ủng hộ việc nước này tham gia TPP, trong khi tỷ lệ phản đối lên tới 41,2%. Vì vậy, Đảng Dân chủ Tự do (LDP) cầm quyền đã thông qua nghị quyết kêu gọi Chính phủ tiếp tục bảo hộ 5 mặt hàng nông sản (thịt bò và thịt lợn, gạo, lúa mỳ, các sản phẩm sữa và đường) và rời bàn đàm phán nếu cuộc đàm phán thay đổi theo hướng khác. Trong lúc đó, Nhật Bản lại muốn các nước khác, trong đó có Mỹ, xóa bỏ hàng rào thuế quan cho việc xuất khẩu ô tô và các hàng hóa chế tạo khác.

Tuy nhiên, quyết tâm này của Nhật Bản đã vấp phải phản ứng từ các nước, trong đó có Mỹ. Các nước này cho rằng tất cả các mặt hàng đều phải đặt lên bàn thương lượng và quy tắc phi thuế quan của TPP không cho phép tồn tại những ngoại lệ.

Về phần mình, ngành công nghiệp ô tô của Mỹ không muốn mở cửa thị trường cho các doanh nghiệp nước ngoài, nhất là Nhật Bản. Theo Nikkei, trong lúc Nhật Bản chuẩn bị tham gia đàm phán TPP, các hãng chế tạo ô tô lớn của Mỹ đã tăng cường các hoạt động vận động hành lang nhằm tăng áp lực lên Chính phủ để duy trì thuế suất đánh vào ô tô nhập khẩu từ Nhật Bản.

Một cựu quan chức Chính phủ Malaysia cho rằng, dù TPP sẽ gây khó khăn cho chính sách bảo hộ kinh tế nhưng sẽ mang lại nhiều lợi ích cho nền kinh tế Nhật Bản. Chính sách phục hồi kinh tế của Thủ tướng Abe (Abenomics) sẽ được kích thích thêm khi Nhật gia nhập TPP.

Minh Anh

Theo lịch trình, tất cả các nước tham gia đàm phán TPP trừ Nhật Bản cần phải đặt 75% dòng thuế của họ lên bàn thương lượng trước ngày 16/8. Con số này nâng lên 90% trước ngày 30/8, 95% trước ngày 20/9 và 100% trước cuối tháng 10.

Nếu được ký kết, TPP sẽ trở thành một trong những khu vực thương mại lớn nhất thế giới với hơn 792 triệu người, đóng góp gần 40% GDP của thế giới và khoảng 1/3 giá trị thương mại toàn cầu.

Tin nóng

Tin mới