Đăng nhập

Đăng nhập để trải nghiệm thêm những tính năng hữu ích
Zalo

Cựu Tổng thống Liên Xô Mikhail Gorbachev qua đời ở tuổi 91

Ông sẽ được nhớ đến là cha đẻ của 'perestroika', chương trình tái cấu trúc nền kinh tế Liên xô.

Mikhail Gorbachev, tổng thống đầu tiên và duy nhất của Liên Xô, đã qua đời ở tuổi 91 tại Moscow.

Cái chết của ông đã được Bệnh viện Lâm sàng Trung ương thông báo vào tối thứ Ba, trong đó cho biết “Mikhail Sergeyevich Gorbachev đã qua đời vào tối nay sau một cơn bệnh nghiêm trọng và kéo dài.”

Theo hãng tin TASS, Gorbachev đã phải nhập viện ngay từ đầu đại dịch Covid-19, theo yêu cầu của các bác sĩ và đã được giám sát y tế kể từ đó.

Những người ủng hộ cho rằng ông đã đóng một vai trò quan trọng trong việc kết thúc Chiến tranh Lạnh, trong khi những người phản đối cáo buộc ông hỗ trợ cho sự sụp đổ của Liên Xô và làm mất uy tín và ảnh hưởng toàn cầu của Moscow.

Nhiệm kỳ Tổng thống – Tái cấu trúc, sự cởi mở và doanh nghiệp tư nhân

Sinh năm 1931 trong một gia đình nông dân ở miền nam nước Nga, ở tuổi thiếu niên, Gorbachev đã vận hành máy gặt đập liên hợp trong các trang trại tập thể. Sự nghiệp chính trị của ông bắt đầu từ những năm sinh viên, khi ông theo học luật tại Đại học Tổng hợp Lomonosov Moscow. Sự thăng tiến của ông tương đối nhanh chóng, và vào năm 1985, ông trở thành tổng bí thư của Ban Chấp hành Trung ương Đảng Cộng sản Liên Xô – nhà lãnh đạo cấp cao nhất của Liên Xô.

Trong thời gian nắm quyền, Gorbachev đã nhắm tới mục tiêu tái tạo sức sống cho nền kinh tế Liên Xô đang đình trệ, vốn đã kém hiệu quả, chi tiêu quốc phòng quá mức và nạn tham nhũng đang gia tăng. Ông kêu gọi khẩn trương tổ chức lại và hiện đại hóa, nhưng sớm mở rộng cải cách sang cơ cấu chính trị và xã hội của cả quốc gia.

Ông công bố Chính sách 'perestroika' - chương trình tái cấu trúc, vào năm 1986 như một nỗ lực để tổ chức lại nền kinh tế. Chương trình tái cấu trúc trên nhằm mang lại sự độc lập hơn cho các bộ và các doanh nghiệp nhà nước lớn và cũng giới thiệu một số cải cách theo kiểu thị trường tự do. Năm 1988, Gorbachev cho phép thành lập các doanh nghiệp tư nhân ở nước này lần đầu tiên kể từ “Chính sách kinh tế mới” của Vladimir Lenin vào những năm 1920.

Mikhail Gorbachev (phải) cùng phu nhân Raisa tiếp Thủ tướng Anh Margaret Thatcher (giữa) trong chuyến thăm chính thức Liên Xô. Ảnh: Spunik

Mikhail Gorbachev (phải) cùng phu nhân Raisa tiếp Thủ tướng Anh Margaret Thatcher (giữa) trong chuyến thăm chính thức Liên Xô. Ảnh: Spunik

Một chính sách khác được công bố là 'glasnost', công khai hóa và minh bạch hóa đến mức tối đa các hoạt động của những cơ quan nhà nước và tự do thông tin và ngôn luận tại Liên Xô.

Gorbachev cũng đề xuất thay đổi hiến pháp để chuyển sang chế độ tổng thống và thành lập một cơ quan chính trị mới gọi là Đại hội Đại biểu Nhân dân. 2.250 thành viên đã được bầu trong cuộc bầu cử nghị viện bán cạnh tranh đầu tiên của Liên Xô. Vào ngày 15 tháng 3 năm 1990, sau một cuộc bỏ phiếu tại Đại hội Đại biểu Nhân dân, Mikhail Gorbachev trở thành tổng thống của Liên Xô.

Liên Xô rút khỏi Afghanistan, kết thúc Chiến tranh Lạnh

Chính sách đối ngoại của Gorbachev, còn được gọi là “tư duy mới”, đánh dấu thời kỳ cải thiện đáng kể quan hệ giữa Liên Xô và các nước phương Tây, thay thế cho thời kỳ chiến tranh lạnh.

Năm 1986, ông công bố kế hoạch rút quân đội Liên Xô khỏi Afghanistan, nhưng phải mất ba năm sau để hoàn thành việc rút quân.

Mối quan hệ trở lại với phương Tây đã mở đường cho một số hiệp ước giải trừ quân bị quan trọng được ký kết. Moscow và Washington đã đồng ý dỡ bỏ các tên lửa hạt nhân và thông thường tầm trung của họ - những vũ khí rất chính xác có thể cám dỗ quân đội sử dụng vũ khí hạt nhân ở quy mô hạn chế, nhưng vẫn gây ra sự hủy diệt lẫn nhau trên toàn cầu. Dưới thời Gorbachev, Moscow đã đơn phương dừng mọi vụ thử hạt nhân.

Quan hệ của Moscow với các nước Khối Đông Âu cũng trải qua một sự thay đổi căn bản. Trước đó, quân đội Liên Xô luôn đóng vai trò là lập luận cuối cùng, nếu một trong các quốc gia thuộc Khối Warszawa (Liên minh quân sự này do Liên Xô thành lập và chỉ huy nhằm chống lại khối quân sự NATO) thời Chiến tranh Lạnh cố gắng thay đổi lòng trung thành của mình.

Sự sụp đổ của bức tường Berlin

Gorbachev cũng nổi tiếng vì đã đóng vai trò quan trọng trong sự sụp đổ của Bức tường Berlin, biểu tượng của một châu Âu bị chia cắt và thế giới bị chia rẽ trong thời kỳ Chiến tranh Lạnh.

Sau khi chế độ Quốc xã sụp đổ do Chiến tranh thế giới thứ hai, Đức đã trở thành hai quốc gia riêng biệt vào năm 1949. Berlin nằm bên trong Đông Đức, nhưng nó được chia sẻ bởi cả Tây và Đông Đức, với Bức tường Berlin phân chia lãnh thổ của hai bang.

Cư dân Cộng hòa Dân chủ Đức phá bỏ Bức tường Berlin.

Cư dân Cộng hòa Dân chủ Đức phá bỏ Bức tường Berlin.

Được xây dựng vào năm 1961, bức tường ngăn cách gia đình và những người thân yêu trong 28 năm. Cuối cùng bị phá bỏ vào đêm 9 tháng 11 năm 1989.

Sự sụp đổ của Bức tường Berlin đánh dấu buổi bình minh của một kỷ nguyên mới - sự kết thúc của Chiến tranh Lạnh và thế giới lưỡng cực - và nó mở đường cho sự thống nhất của nước Đức vào năm 1990.

Tổng thống Liên Xô Mikhail Gorbachev và Tổng thống Kazakhstan Nursultan Nazarbayev trong chuyến thăm làm việc của Gorbachev tới Kazakhstan.

Tổng thống Liên Xô Mikhail Gorbachev và Tổng thống Kazakhstan Nursultan Nazarbayev trong chuyến thăm làm việc của Gorbachev tới Kazakhstan.

Vào tháng 12 năm 1991, Tổng thống Nga, Ukraine và Belarus đã gặp nhau gần thị trấn Brest của Belorussia và ký kết Hiệp định Belavezha, chính thức tuyên bố Liên Xô giải thể và thành lập Cộng đồng các quốc gia độc lập (CIS).

Tranh cãi, những đóng góp hậu Xô Viết

Các chính sách của Gorbachev khiến ông nổi tiếng ở phương Tây, nhưng ở đất nước của mình, ông vẫn là một nhân vật gây tranh cãi cho đến ngày nay. Ông được nhiều người ca ngợi vì các sáng kiến giải trừ quân bị, hay thống nhất nước Đức.

Tổng thống Nga Boris Yeltsin, Tổng thống Ukraine Leonid Kravchuk và Stanislav Shushkevich, Chủ tịch Xô viết tối cao Belarus, ký Thỏa thuận thành lập Cộng đồng các quốc gia độc lập trong hội nghị thượng đỉnh ba bên tại Belovezhskaya Pushcha ngày 12/08/1991.

Tổng thống Nga Boris Yeltsin, Tổng thống Ukraine Leonid Kravchuk và Stanislav Shushkevich, Chủ tịch Xô viết tối cao Belarus, ký Thỏa thuận thành lập Cộng đồng các quốc gia độc lập trong hội nghị thượng đỉnh ba bên tại Belovezhskaya Pushcha ngày 12/08/1991.

Sau khi từ chức, Gorbachev đã thành lập Quỹ Quốc tế Phi Chính phủ về Nghiên cứu Kinh tế - Xã hội và Chính trị (The Gorbachev Foundation), vừa là một trung tâm nghiên cứu và diễn đàn thảo luận, vừa là một tổ chức phi chính phủ giám sát các dự án từ thiện nhân đạo.

Năm 1993, theo sáng kiến của đại diện 108 quốc gia, Gorbachev đã thành lập Green Cross International, một tổ chức phi chính phủ về môi trường, hiện có văn phòng tại 23 quốc gia trên thế giới.

Năm 1999, ông cũng trở thành một trong những người khởi xướng Hội nghị thượng đỉnh những người đoạt giải Nobel Hòa bình, cuộc họp hàng năm để thảo luận về các mối đe dọa toàn cầu, chẳng hạn như bạo lực và chiến tranh, nghèo đói, các tình huống khủng hoảng trong nền kinh tế thế giới và môi trường, theo trang web của Quỹ Gorbachev.

Từ năm 2001 đến năm 2009, Gorbachev cũng đồng chủ trì Đối thoại St.Petersburg, một diễn đàn Nga-Đức thường niên lần lượt được tổ chức ở cả hai nước và có sự tham dự của các chính trị gia, doanh nhân và thanh niên.

Nhà lãnh đạo Liên Xô cũ cũng đã đến thăm khoảng 50 quốc gia kể từ năm 1992. Ông đã được trao hơn 300 giải thưởng, bằng cấp, giấy chứng nhận danh dự và danh hiệu cao quý, theo Quỹ Gorbachev.

Gorbachev cũng đã viết hàng chục cuốn sách được xuất bản bằng 10 thứ tiếng.

“Tôi đã cố gắng hết sức để mang lại đạo đức và trách nhiệm cho mọi người. Đó là một nguyên tắc đối với tôi. Đã đến lúc phải chấm dứt cơn thèm khát hoang dã của những kẻ thống trị và sự tôn nghiêm của họ. Có một vài điều tôi chưa thành công, nhưng tôi không nghĩ rằng mình đã sai trong cách tiếp cận của mình,” ông viết trong bài báo chính trị về đức tin, được xuất bản bởi Gorbachev Foundation.

Ngân Hà