Di cư tự do ở miền Tây Thanh Hóa: 'Bài toán' khó giải

Gốc
Trải qua nhiều năm 'chống đỡ căng thẳng' với vấn đề người Mông di cư, kéo theo nhiều hệ lụy về quản lý nhân khẩu, đói nghèo dai dẳng, phá rừng…, trên thực tế, các địa phương chỉ khắc phục bằng biện pháp tình thế chứ không thực sự có chiến lược tổng thể để dứt điểm.

Di cư tự do ở miền Tây Thanh Hóa: 'Bài toán' khó giải - Ảnh 1

Đốt nương làm rẫy, phương thức canh tác vẫn còn ở Mường Lát. Ảnh: Thụy Văn

Ngồi dưới tán cây sung trĩu quả mà món sung chát chấm muối dường như có mặt hàng ngày trong bữa cơm đạm bạc trường kỳ của Tổ công tác đặc biệt liên ngành Tà Cóm, xã biên giới Trung Lý, Mường Lát, Thanh Hóa, chúng tôi xoay vần bàn thảo với những câu hỏi cũng chẳng mới mẻ gì: Tại sao người Mông ở đây vẫn di cư?

Nhiều lực lượng buộc phải phối hợp để “chống đỡ” với tình hình an ninh địa phương. Tổ công tác liên ngành bao gồm 3 lực lượng: BĐBP, Công an địa phương và Bộ đội địa phương “án ngữ” ngay trên con đường độc đạo xuyên qua các bản làng cửa ngõ vào rừng cấm Vườn Quốc gia Pù Hu mà sao người di cư vẫn cứ lọt qua? Và lý do di cư của người Mông nơi này lại càng nan giải hơn nữa, đó là vì họ cùng quẫn vì nghiện ma túy.

Tôi nói chuyện với một phụ nữ quê ở Hà Tây vào đây lập nghiệp hơn 10 năm nay. Chị là Hà, đang có ý định trở về quê cũ, vì “ở đây cũng kiệt cùng rồi, không có cơ làm ăn nữa. Người dân ở trong bản thì nghiện gần hết, cấu víu làm thuê hằng ngày lấy tiền lo ăn hút, chẳng còn dư dả để có nhu cầu gì thêm mà nghĩ cách buôn bán”. Rừng càng ngày càng nghèo kiệt, sản vật từ rừng cũng chẳng còn gì có thể khai thác nữa, cho nên cũng không mua gom được gì về xuôi bán. Chất lượng cuộc sống càng đi xuống, người nghiện khó làm thuê kiếm tiền, lại càng đi vào con đường cụt không lối thoát. Những gia đình có người nghiện là gia đình nghèo.

Trước đây, nếu có chút của ăn của để thì trong thời gian ngắn nghiện ngập, thóc gạo lương thực đồ đạc gì cũng bán hết. Rồi sau đó là chuỗi ngày cứ kiếm được chút gì từ rừng, từ công làm thuê làm mướn thì nướng vào ma túy. Nương rẫy cũng gán đi cả hoặc bán đi lấy tiền rồi lại đi làm thuê. Mỗi năm họ trông cậy vào gạo trợ cấp của Nhà nước và nguồn gạo từ việc khoán khoanh nuôi bảo vệ rừng.

Cuộc sống cứ bấp bênh lay lắt thế, nên ai rủ đi là đi luôn. Vì nhà ở của họ có ra dáng một căn nhà đâu, đồ đạc không có, nương rẫy đã bán, anh em họ hàng làng xóm thì lâu nay quan hệ lỏng lẻo. Người nghiện ma túy lại càng khó giao tiếp với cộng đồng. “Có gia đình nghiện cả vợ chồng, anh em. Hàng xóm láng giềng có ai dám cho vay nợ đâu, tôi bán hàng cũng không dám cho ai nợ tiền, tin ai được bây giờ? Đừng dây dưa với con nghiện!” - Chị Hà nói.

Định kiến nối tiếp định kiến! Các dự án xóa đói giảm nghèo ở mức độ làng bản, tổ chức xã hội như Phụ nữ, Thanh niên, Cựu chiến binh… đều không ai dám giao vào tay những người nghiện. Đi giữa trưa nắng vào trong bản mà chúng tôi như lạc vào một điểm lùi của thời gian mấy chục năm trước. Năm 2017, rồi có ai nghĩ vẫn còn những vùng đất thanh niên phóng xe máy bạt mạng không hề có mũ bảo hiểm, nương rẫy ngay trong tầm mắt cứ mặc nhiên lửa bốc ngùn ngụt, khói cay xè cả mắt len vào các ngôi nhà gỗ ở trong bản. Hỏi ai cũng bảo, “người ta đốt nương ấy mà” một cách dửng dưng.

Và một điều kỳ lạ là cùng với hàng chục năm bền bỉ tuyên truyền về tác hại của ma túy thì hầu khắp các vùng nông thôn miền núi của nước ta lượng người nghiện ma túy mới đều giảm đi, nhưng ở đây, số người nghiện mới tăng lên, mức độ sa lầy trong ma túy nghiêm trọng và dai dẳng hơn. Cả huyện Mường Lát hiện có hơn 300 người nghiện ma túy thì Tà Cóm - một bản làng khuất nẻo tại Trung Lý cũng có hơn 50 người nghiện, chủ yếu là người nghiện mới.

Đối thoại với ông Lầu Minh Pó, Phó Bí thư Huyện ủy Mường Lát về vấn đề chính sách dân tộc dành cho đồng bào Mông khi được áp vào thực tế ở địa phương có điểm nào không hợp lý, tại sao hiệu quả của những chính sách này vẫn hạn chế? Ông Pó nói, cái khó của địa phương là phải nhất nhất tuân theo chính sách dân tộc của Chính phủ, đồng thời lại phải tùy vào diễn biến từng khu vực dân cư để có những cách quản lý phù hợp. Việc trải ra 3 lực lượng để chốt ở cửa ngõ các cụm dân cư, rõ ràng không hiệu quả.

Việc người dân di cư, có mâu thuẫn với nhau dẫn đến xô xát, hiện tượng sa sút quá nhanh do nghiện ma túy, buôn bán lặt vặt vài cữ ma túy lẻ tẻ, trộm chó bắt gà … đều lâu dần trở thành “bình thường”. Nhưng những việc tưởng là nhỏ, tích tụ lại, biến cụm dân cư từ chỗ có bản sắc, có lối sống và quy ước riêng trở nên lỏng lẻo, mạnh ai nấy sống, đề phòng lẫn nhau và việc người dân dời đi không còn ai thân tình nào níu chân họ nữa, không ai quan tâm.

Người dân tộc Mông và các dân tộc ít người khác đang được hưởng những chính sách ưu đãi nhiều nhất của Chính phủ để xóa đói giảm nghèo và ổn định cuộc sống. Tại Mường Lát, Thanh Hóa, mật độ phủ rộng của chính sách dân tộc lên toàn bộ các mặt đời sống chưa làm cho các bản làng bớt đói nghèo. Nếu cứ kéo dài tình trạng đói nghèo, niềm tin của bà con sẽ bị bào mòn và cơ hội của con người trước thiên nhiên càng ít đi.

Thụy Văn

Tin nóng

Tin mới