Đi tìm thăng hoa cho múa rối

Gốc
Sự sáng tạo trong các màn múa rối góp phần mang lại những nét chấm phá cho loại hình nghệ thuật dân gian đang dần bị “lãng quên” này.

Đi tìm thăng hoa cho múa rối - Ảnh 1

Vở rối Vũ điệu hoa quỳnh không chỉ mang ý nghĩa nhân văn mà còn khôi phục lại nghệ thuật rối dây của Việt Nam.

Khi sáng tạo “thăng hoa”

Múa rối là một trong những loại hình nghệ thuật dân gian lâu đời, là một nét văn hóa độc đáo của Việt Nam. Thế nhưng, nhiều năm nay, làng múa rối đang dần bị khán giả “ngó lơ” bởi nhiều lý do: sự xâm nhập của nhiều loại hình nghệ thuật thương mại mới, thiếu đội ngũ nghệ sỹ chuyên nghiệp… Một trong số đó là sự thiếu đột phá, sáng tạo trong cách thể hiện cũng như nội dung các vở múa rối.

Những năm gần đây, nhiều nhà hát múa rối đã cố gắng làm những chương trình nghệ thuật với nhiều thử nghiệm táo bạo như: Pha trộn các thể loại rối nước, rối cạn, chèo, kịch nói... nhưng không phải sự thử nghiệm nào cũng thành công. Và ở khía cạnh nào đó, làng múa rối Việt Nam gần như vẫn dẫm chân tại chỗ.

Gần đây, nhờ tăng cường đầu tư quảng bá và sáng tạo, làng rối Việt đang dần có những phát triển đáng kể. Liên hoan múa rối quốc tế lần thứ 4 như một sự phát triển thăng hoa của loại hình nghệ thuật dân gian này khi những vở rối của Việt Nam “bội thu” giải. Những vở như: Vũ điệu hoa quỳnh, Chuyện tình Dạ Trạch, Bay lên từ mặt nước… được đánh giá cao nhờ tính sáng tạo và kết hợp ấn tượng giữa yếu tố văn hóa phương tây và nghệ thuật rối nước truyền thống Việt Nam.

Chuyện tình Dạ Trạch gây chú ý bởi sự kết hợp khéo léo giữa múa rối nước truyền thống với thể loại hoạt hình cắt giấy. Phỏng theo truyền thuyết về cuộc gặp gỡ kỳ ngộ giữa công chúa Tiên Dung và chàng đánh cá nghèo Chử Đồng Tử, vở diễn thu hút người xem bằng những hiệu ứng đặc biệt như pháo sáng, làn khói sóng huyền ảo, cũng như sự tương tác đặc biệt giữa rối nước và hoạt hình.

Là vở diễn giành HCV duy nhất trong Liên hoan múa rối quốc tế lần 4 - Hà Nội 2015, Vũ điệu hoa quỳnh được khen là có sáng tạo mang tính đột phá, gây ấn tượng mạnh. Vở đã khôi phục loại hình rối dây, loại hình rối đã bị lãng quên gần 20 năm nay. Vở diễn còn là sự khéo léo, sáng tạo trong cách tạo hình nhân vật từ chất liệu tre với 14 kỹ thuật điều khiển con rối. Những con rối tre mộc mạc nhưng đẹp và đáng yêu khiến sân khấu tràn đầy không khí lãng mạn và thơ mộng.

Thử nghiệm để thành công

Thành công của múa rối Việt Nam trên đấu trường quốc tế lần này là thành quả cho những lao động miệt mài, chăm chỉ của các nghệ sỹ múa rối. Ê-kíp của Chuyện tình Dạ Trạch đã mất gần hai tháng dàn dựng và tập luyện cho vở diễn 45 phút này. Những tràng pháo sáng hoành tráng, những cảnh thuyền đuốc, chọi gà, đánh cá đều được dàn dựng rất công phu.

Nói về sự sáng tạo này, NSƯT Lê Hồng Hà, đạo diễn vở Chuyện tình Dạ Trạch chia sẻ: “Tôi muốn thử kết hợp một loại hình nghệ thuật đương đại với nghệ thuật dân gian. Khi đó những thông điệp mà rối nước không truyền tải được thì hoạt hình sẽ truyền tải thay những thông điệp ấy. Tôi chọn hoạt hình cắt giấy vì nó có nhiều điểm tương đồng để dễ hòa nhập với rối nước”.

Với Vũ điệu hoa quỳnh, điều khiển những con rối với 14 sợi dây hoàn toàn không dễ dàng. Trong đó, việc làm sao để các sợi dây không xoắn lại với nhau đã là cả một kỳ công. Các nghệ sỹ gần như phải học lại từ đầu cách điều khiển rối dây. Thực tế, yếu tố tạo nên khác biệt của Vũ điệu hoa quỳnh chính là nét dân gian pha lẫn hiện đại được lồng ghép mềm mại với nhau.

Những buổi biểu diễn múa rối trong Liên hoan múa rối quốc tế lần 4 - Hà Nội 2015 đã thu hút rất đông khán giả đến xem và cổ vũ. Các tràng “pháo tay” liên tục trong suốt vở diễn là minh chứng cho sự ủng hộ của khán giả với múa rối Việt Nam.

“Những sáng tạo như kết hợp rối nước với hoạt hình, sử dụng kỹ xảo, hay cho con rối múa ballet trên mặt nước (vở diễn Bay lên từ mặt nước - PV), làm rối từ ống tre… khiến các vở diễn hấp dẫn và gần gũi hơn với người xem”, chị Nguyễn Thị Phượng (Thanh Xuân, Hà Nội) chia sẻ.

Dẫu thành công nhưng các vở diễn vẫn tồn tại nhiều bất cập. “Sự mượn, pha trộn người thật hoặc các loại hình nghệ thuật khác vào vở diễn đôi khi lấn át con rối, không phát huy sở trường, khả năng của con rối. Các vở diễn dài, có cốt truyện nhưng kịch bản chưa được coi trọng và những công trình dàn dựng quy mô chưa được chuẩn bị tốt”, đạo diễn - họa sĩ Ngô Quỳnh Giao nhận xét.

Thực tế, không phải sự sáng tạo, thử nghiệm nào cũng dễ dàng thành công. Tuy nhiên, để tìm ra một hướng đi, hướng phát triển mới thì vẫn phải thử nghiệm và thành công hay không không chỉ dựa vào những nỗ lực của nghệ sỹ mà còn cả sự cổ vũ, đánh giá của khán giả.

Hoàng Anh

Tin nóng

Tin mới