Đòn bẩy từ chiến lược công nghiệp hỗ trợ

Gốc
* GS, TSKH NGUYỄN MẠI

Nếu coi phát triển công nghiệp hỗ trợ sản phẩm điện tử là định hướng chính của quốc gia, thì đến năm 2020, Việt Nam sẽ có một sốtập đoàn công nghệ tầm cỡ khu vực và hàng nghìn doanh nghiệp vừa và nhỏ tham gia chuỗi giá trị toàn cầu.

Những năm đầu thế kỷ 21, Chính phủ Việt Nam đã chủ trương phát triển công nghiệp hỗ trợ (CNHT). Thế nhưng, sau 14 năm, chúng ta vẫn chưa định hình được những sản phẩm CNHT mũi nhọn do thiếu chiến lược đầu tư quốc gia. Nếu lúc này không tạo nên được cơ chế, chính sách thiết thực, một ngành công nghiệp đầy triển vọng sẽ khó có thể nắm bắt cơ hội phát triển từ việc đón đầu luồng vốn đầu tư nước ngoài (FDI) đang dịch chuyển vào Việt Nam.

Những động thái mới từ dòng vốn FDI Do chính sách phát triển CNHT chưa tạo lập mối liên kết giữa doanh nghiệp đầu tư nước ngoài (FDI) với doanh nghiệp trong nước, nhất là doanh nghiệp vừa và nhỏ (DNVVN), vì vậy mặc dù một số tập đoàn đa quốc gia (TNCs) hàng đầu thế giới như Toyota, Honda, Intel, Samsung, Canon đã sản xuất với khối lượng lớn mà vẫn chưa có hệ thống nhà máy CNHT của Việt Nam. Theo số liệu điều tra của JETRO (Nhật Bản), thì số linh kiện, nguyên phụ liệu nội địa cung ứng cho sản phẩm công nghiệp của Việt Nam chỉ chiếm 27,8% giá trị sản lượng công nghiệp. Do vậy, giá trị gia tăng của sản phẩm chỉ dao động từ 15 đến 30%, kể cả những sản phẩm có kim ngạch xuất khẩu lớn như may mặc và da giày. Thêm nữa, Việt Nam cũng chưa tạo lập được các mô hình liên kết theo chiều dọc - chuỗi giá trị sản phẩm từ người cung ứng đầu vào - người sản xuất sản phẩm cuối cùng - người phân phối sản phẩm và theo chiều ngang - giữa các nhà sản xuất cùng một loại sản phẩm với sự phân công và hợp tác để tạo ra năng lực cạnh tranh trên thị trường trong nước và quốc tế.

Những động thái gần đây của các TNCs công nghệ cao hàng đầu thế giới như Samsung, LG, Intel, Nokia (sau khi Microsoft mua lại)... tăng vốn đầu tư mới và chuyển nhà máy từ nước khác sang Việt Nam đã cho thấy đang có sự dịch chuyển có lợi cho Việt Nam trong việc tiếp nhận vốn đầu tư của một số TNCs hàng đầu thế giới về công nghệ cao.

Thời gian vừa qua, Chính phủ chủ trương sửa đổi chính sách ưu đãi đối với doanh nghiệp CNHT theo hướng được hưởng như đối với sản phẩm cuối cùng, lập quỹ phát triển CNHT quốc gia với mức khởi điểm 2.000 tỷ đồng, chính quyền nhiều địa phương quan tâm đến CNHT, doanh nghiệp FDI tìm kiếm cơ hội phát triển doanh nghiệp CNHT và nhiều doanh nghiệp Việt Nam tìm hướng phát triển thông qua mối liên kết với doanh nghiệp FDI sản xuất CNHT. Những tín hiệu đó đã mở ra cơ hội lớn để đẩy nhanh tốc độ phát triển CNHT của Việt Nam.

Và những bước đi cần thiết Muốn thúc đẩy CNHT phát triển không thể chỉ trông chờ vào quỹ phát triển CNHT bởi mức khởi điểm quá ít. Để đáp ứng nhu cầu vốn mua sắm thiết bị, công nghệ, đào tạo nguồn nhân lực thì cần nghiên cứu nâng mức khởi điểm này. NHNN cũng cần có chính sách tín dụng ưu đãi với lãi suất thấp, thay thế chấp bằng tín chấp dựa trên đánh giá hiệu quả kinh tế của dự án CNHT để doanh nghiệp có thể vay vốn tín dụng đủ mức cần thiết. Những địa phương có nguồn thu ngân sách lớn nên thành lập quỹ phát triển CNHT của tỉnh, thành phố để hỗ trợ DN. Cũng cần làm cho hoạt động của các vườn ươm công nghệ có hiệu quả thiết thực và hình thành quỹ đầu tư mạo hiểm - một chủ trương đã được xác định nhưng chưa trở thành hiện thực, để hỗ trợ các doanh nghiệp khởi nghiệp, DNVVN thực hiện ý tưởng mới, sáng kiến mới.

Hiện nay, một số Hiệp hội ngành nghề như dệt may, da giày, ô-tô, xe máy... đã có chiến lược phát triển và đang thực hiện nhiều dự án phát triển CNHT, với chính sách mới của Chính phủ và quỹ phát triển CNHT thì cần xem xét để điều chỉnh, bổ sung thích ứng với tình hình mới, kiến nghị với Chính phủ, chính quyền tỉnh, thành phố về sử dụng quỹ phát triển CNHT quốc gia và địa phương cũng như chính sách ưu tiên đối với từng dự án.

Các địa phương trong từng vùng kinh tế cần có sự kết nối theo hướng phân công và hợp tác giữa DN trong vùng để tận dụng lợi thế của sự khác biệt địa phương và vùng lãnh thổ, khắc phục nhược điểm đã được phát hiện nhưng chưa được khắc phục về việc hình thành kinh tế vùng lãnh thổ.

Trong điều kiện sản xuất sản phẩm điện tử của nước ta đang có tốc độ tăng trưởng nhanh nhờ vào một số DN trong nước như Viettel, VNPT, FPT và hàng chục DN sản xuất sản phẩm và phần mềm điện tử, cũng như nhiều TNCs hàng đầu thế giới đã, đang đầu tư các dự án hàng tỷ USD và thành lập một số trung tâm nghiên cứu và phát triển tại Việt Nam. Điều này cho thấy, cần kiến nghị coi phát triển CNHT sản phẩm điện tử là định hướng chính của quốc gia, tập trung điều hành của Chính phủ, các bộ, chính quyền địa phương có chính sách khuyến khích mạnh mẽ doanh nghiệp FDI liên kết với DN Việt Nam, trong đó có các tập đoàn lớn của nhà nước, tư nhân để từ nay đến năm 2020 nước ta có một số tập đoàn công nghệ tầm cỡ khu vực, hàng nghìn DNVVN tham gia chuỗi giá trị toàn cầu công nghệ cao...

Thông tin mới đáng mừng, Tập đoàn Samsung (SEV) hợp tác với Cục Đầu tư nước ngoài và Hiệp hội doanh nghiệp đầu tư nước ngoài đã tổ chức cuộc hội thảo và triển lãm các linh kiện, phụ kiện điện tử mà SEV muốn hợp tác với DN Việt Nam để phát triển CNHT, đã có nhiều DN trực tiếp trao đổi với đại diện SEV để biết được điều kiện cần và đủ khi hợp tác với SEV.

Hy vọng từ đó sẽ tìm được mô hình hợp tác có hiệu quả giữa một tập đoàn công nghệ hàng đầu thế giới với DN Việt Nam để thúc đẩy nhanh phát triển CNHT.

Theo JETRO (Nhật Bản), số linh kiện, nguyên phụ liệu nội địa cung ứng cho sản phẩm công nghiệp so với giá trị sản lượng công nghiệp của Trung Quốc và Thái-lan chiếm 50 - 60%, còn của Việt Nam chỉ chiếm 27,8%.

Tin nóng

Tin mới