Giáo sư - Viện sĩ Trần Đình Long: Hợp tác xã kiểu mới, bình mới rượu cũng mới

Gốc
PV: Thưa ông, cái vướng nhất trong xây dựng nông thôn mới hiện nay là gì?

Giáo sư - Viện sĩ Trần Đình Long: Hợp tác xã kiểu mới, bình mới rượu cũng mới - Ảnh 1

GS.VS Trần Đình Long: Chương trình mục tiêu xây dựng Nông thôn mới được triển khai vừa qua là rất trúng. Bộ mặt nông thôn đã thay đổi đáng kể, cơ sở hạ tầng, một số địa phương đã đạt tiêu chuẩn nông thôn mới, đó là những thành tựu đáng ghi nhận. Tuy nhiên còn một số vướng mắc. Thứ nhất đó là mục tiêu của xây dựng nông thôn mới, quan trọng nhất là đưa đời sống nông dân, những người sống ở nông thôn lên cao. Nhưng đây vẫn là việc yếu nhất hiện nay, đời sống nông dân thiệt thòi, người dân bỏ nông thôn ra thành thị như hiện nay là nặng thêm gánh nặng xóa nghèo ở thành thị. Thứ hai, nông thôn mới chỉ thành công khi phát triển sản xuất mới có tiền có vốn để quay lại xây dựng cơ sở hạ tầng… dễ dàng được. Nhưng cái yếu thứ hai của nông thôn mới là thể chế nông thôn hiện nay chưa rõ, như tôi đã nói lần trước.

Lần trước ông có đề cập đến một thể chế nông thôn mới, có thể là một kiểu doanh nghiệp nông nghiệp. Không biết gần đây ông có theo dõi mô hình Hợp tác xã kiểu mới mà Ủy ban TƯMTTQ VN đang vận động để triển khai không?

- Hiện nay MTTQ đang vận động xây dựng nông thôn mới trên cơ sở HTX kiểu mới. Thì phải nói là về mặt cá nhân tôi rất tán thành với cách đặt vấn đề này. Vậy với tên gọi mới thì nội hàm bên trong là gì. Vừa rồi tôi có đi một số xã thì thấy HTX kiểu mới đã thay đổi, trước kia là chủ nhiệm, bây giờ là giám đốc và chủ tịch hội đồng quản trị. Cái đó là đúng, nhưng ở một số nơi thí điểm triển khai mình thấy nó cũng chưa hẳn là mô hình doanh nghiệp nông nghiệp.

Theo ông thì khi bắt đầu vào việc xây dựng mô hình HTX kiểu mới, chúng ta sẽ đụng phải những khó khăn gì?

- Bản thân HTX kiểu mới ở một số nơi mới triển khai chưa thể đứng ra vay tiền, vay tín dụng. Hay nói cách khác là ngân hàng chưa thể đầu tư vốn cho HTX kiểu mới như với công ty cổ phần. Đây chính là hạn chế của HTX kiểu mới cho đến thời điểm này. Nghĩa là chúng ta mới tập hợp người dân vào HTX kiểu mới được thôi, nguồn lực chưa có, vốn chưa có. Trong nguồn lực thì quan trọng nhất là vấn đề quản trị HTX. Doanh nghiệp thành công phải có 2 mặt: Khoa học công nghệ và quản trị doanh nghiệp. Hiện nay HTX kiểu mới có 2 thứ là vay vốn chưa được, tức là tư cách pháp nhân như doanh nghiệp cổ phần chưa được. Cái thứ 2 là nguồn nhân lực: nhân lực nông thôn hiện nay gồm toàn người già và trẻ em, thanh niên ra thành phố kiếm việc làm, muốn xây dựng nông thôn mới thành công phải xây dựng lực lượng ở nhà, phải đào tạo lực lượng lao động từ 18 đến 35 mới giải quyết được vấn đề nguồn nhân lực.

Như vậy để xây dựng HTX kiểu mới chúng ta phải giải quyết trước hết là những vấn đề gì, thưa ông?

- Việc đầu tiên là phải đào tạo để giải quyết được vấn đề nguồn nhân lực. Vấn đề thứ 2 là để phát triển được sản xuất thì phải đưa khoa học công nghệ vào.

Là một nhà khoa học nông nghiệp, ông cho rằng khoa học công nghệ nông nghiệp của chúng ta những năm qua có phát triển không và nó sẽ giúp thế nào cho nông dân nếu được áp dụng?

- Về khoa học công nghệ đối với nông nghiệp thì có thể tự hào là dù chưa phải là tầm cỡ quốc tế nhưng chúng ta không thiếu khoa học, công nghệ. Ví dụ về giống lúa chúng ta có những giống lúa 600 đô la/tấn, trong khi chúng ta hiện mới đang xuất khẩu loại 350 đến 400 đô la/tấn. Như vậy không phải chúng ta không có giống mới. Hiện ở Việt Nam có khoảng 5 giống từ 600 đô la/tấn trở lên thậm chí có những giống như HD1, HD2, Japonica… hạt tròn xuất sang Nhật có thể 1200 đô la/tấn. Như vậy giống lúa chúng ta có, rồi chúng ta có những công nghệ cao trong canh tác. Ví dụ có hộ nông dân hiện đã có thu nhập lên tới 1 tỉ/1 ha. Khoa học công nghệ không phải không có, giống không phải không có, công nghệ nông nghiệp tốt như kiểu VietGap không phải không có, nhưng việc đưa khoa học vào nông thôn đưa vào đâu.

Vì sao vậy, thưa ông, trong khi nông dân thì luôn nghĩ là các nhà khoa học đang ở đâu đó rất xa xôi, mặt khác chúng ta đã có liên kết 4 nhà cơ mà?

- Như tôi đã nói trong lần trước, khoán 10 đã hoàn thành sứ mệnh lịch sử. Chúng ta chưa tìm ra một thể chế nông thôn mới hợp lý đủ sức thay thế. Thể chế nông thôn những năm qua chưa rõ, đưa khoa học công nghệ vào trưởng thôn à, hay ông chủ tịch xã, đưa vào hộ gia đình à? Liên kết 4 nhà thì cũng là lỏng lẻo thôi vì mỗi tổ chức lại có quyền lợi và ràng buộc khác nhau.

Vậy nếu bây giờ triển khai mô hình HTX kiểu mới thì đó sẽ là nơi để có thể giải quyết được những vấn đề của nông nghiệp hiện nay. Ông có nghĩ vậy không?

- HTX kiểu mới hình thành sẽ có cơ sở hy vọng để đưa khoa học công nghệ vào, với điều kiện phải giải quyết được bài toán nhân lực. Muốn giải quyết nông thôn mới bền vững, phát triển sản xuất có công nghệ cao phải đưa được khoa học công nghệ hiện đại vào. Việt Nam muốn trở thành cường quốc về nông nghiệp thì phải có nông nghiệp ứng dụng công nghệ cao. Cà chua không phải 50 tấn/ha mà cà chua 300 tấn/ha. Giống và công nghệ sản xuất 300 tấn/ha có rồi. Nhưng muốn làm được phải có nhân lực, nguồn vốn và thể chế nông thôn như HTX kiểu mới theo đúng nghĩa của nó. Thì lúc đó mới phát triển sản xuất bền vững, đời sống người nông dân mới nâng lên mà nâng lên một cách bền vững.

Giáo sư - Viện sĩ Trần Đình Long: Hợp tác xã kiểu mới, bình mới rượu cũng mới - Ảnh 2

(Ảnh minh họa: Đặng Quang Sanh)

Về mặt chính sách cần hỗ trợ cho HTX kiểu mới là gì, thưa ông?

- Không gì khác ngoài vấn đề vốn mà vốn cho nông nghiệp không phải là 1 tháng, 2 tháng, không phải là 1 năm, 2 năm mà có khi phải 5 năm, 10 năm – tức là vốn dài hạn. Thứ 2 là hỗ trợ cho nông thôn cơ sở hạ tầng về thủy lợi, về vật tư nông nghiệp. Thậm chí đào tạo nguồn nhân lực nhà nước cũng phải hỗ trợ. Riêng về bản quyền giống thì HTX phải được cho không mới có lợi thế phát triển.

Nhìn vào thực tế những năm qua thì 2 cái vướng nhất là xây dựng thương hiệu nông sản Việt và tìm đầu ra cho nông sản, ta chưa làm được bao nhiêu cả. HTX kiểu mới có thể giải quyết vấn đề này thế nào, thưa ông?

- Vấn đề là tiếp xúc thương mại, muốn có thương hiệu thì phải có tiếp xúc thương mại. Về việc xây dựng thương hiệu thì phải xuất phát từ 2 phía. Phía quản lý nhà nước và người sản xuất. Bên quản lý nhà nước kiểm soát chặt chẽ. Thứ 2 là bản thân nông dân mình cũng phải tham gia và tự nguyện tự giác đi theo những quy trình an toàn hiệu quả thì giá trị nông sản mới cao. Chứ không phải chỉ có lỗi quản lý. Hai bên phải gặp nhau chứ một phía thì không làm được. Trước kia ta uống bia Trung Quốc, giờ thì không ai uống nữa vì bia Việt Nam đã xây dựng được thương hiệu bảo đảm. Hoa quả cũng thế, người dân đang chọn hoa quả Việt Nam. Vậy thì các bên phải cũng quyết tâm thống nhất xây dựng thương hiệu để mọi người đều tin cậy được. Tôi nghĩ là Mặt trận nên đứng ra kết nối các bên. Mặt trận có thể tập hợp các nhà khoa học để giám sát vấn đề an toàn thực phẩm nói chung và chất lượng nông sản nói riêng. Sự phối hợp giữa các bộ hiện nay chưa hài hòa. Quan phải liêm, dân phải ngoan thì mới có thể giải quyết vấn đề được.

Về mặt khoa học, ông có thể khẳng định chúng ta sẽ nâng được giá trị nông sản Việt lên đến mức nào?

- Tất nhiên, khoa học công nghệ còn phải nâng cao hơn nữa nhưng ngay bây giờ ta đang có giống và quy trình canh tác đủ sức nâng giá trị của lúa gạo, của cây ăn quả và rau an toàn lên… từ 1,5 đến 2 lần. Bây giờ bình quân thu nhập chỉ 50 - 80 triệu/ha, có những tỉnh đạt được 135 triệu/ha, ở Hà Nội là 161 triệu/ha. Nhưng có những trường hợp đã đạt được đến 1 tỉ, tỉ rưỡi/ha rồi.

Trở lại mô hình HTX kiểu mới, ông có đủ niềm tin vào một nông thôn mới theo đúng nghĩa?

- Tôi vẫn tin rằng nếu xây dựng được mô hình HTX kiểu mới theo đúng nghĩa của nó thì sẽ xây dựng được nông thôn mới một cách bền vững. Bởi vì chỉ bền vững nếu nâng giá trị sản xuất của từng địa phương lên theo ngành hàng. Muốn thế phải đưa khoa học công nghệ vào, phải có nguồn lao động cao. Nhưng tôi nhấn mạnh là chỉ làm được nếu có một thể chế tốt, tức là một HTX kiểu mới theo đúng nghĩa của nó.

Một HTX kiểu mới đúng nghĩa phải hiểu như thế nào, thưa ông?

- Đó là nơi mà người nông dân phải được đảm bảo có vốn để sản xuất, sản phẩm làm ra an toàn, xây dựng được thương hiệu nông sản và đảm bảo tiêu thụ được sản phẩm. Muốn thế yếu tố khoa học công nghệ là then chốt, cộng với đổi mới về tư duy quản trị. Nếu hiểu HTX kiểu mới không theo nghĩa cải tiến thì nó vẫn là bình mới rượu cũ, mà vấn đề ở đây là bình mới rượu cũng mới. Đó là người nông dân và người lãnh đạo HTX kiểu mới phải là một, khi phát triển thì cùng có quyền lợi ở đó. HTX kiểu mới phải là một thể chế nông thôn mới. Nếu thể chế này giải quyết tốt thì đây sẽ là bước đột phá.

Xin cảm ơn ông!

Cẩm Thúy (thực hiện)

Tin nóng

Tin mới