Giữ những viên ngọc sáng Bắc Ninh

Gốc
Có thể ca tụng gì về đất đai, văn hiến Bắc Ninh khi mà dường như đi tới đâu chúng ta cũng gặp những dáng nét long lanh từ quá khứ hòa quyện với thời gian mà lưu lại, làm đằm thắm cho đời sống hôm nay.

Một đời sống đã nhiều phần hối hả, nhịp nhàng trong cơ chế mới, nhưng chiều sâu văn hóa vẫn ẩn chứa trong tập quán còn đi cùng nếp sống, dáng nét văn hóa vẫn thấp thoáng cùng lời ca và những pho tượng cổ, nét đục chạm, vốn liếng văn hóa vẫn lưu trữ trong lời ăn tiếng nói và cung cách ứng xử của bao người.

Giữ những viên ngọc sáng Bắc Ninh - Ảnh 1

Hội Lim 2017 thu hút rất đông khách tham gia

Nói xứ sở huyền thoại cũng được. Nói miền đất diễm tình cũng đúng. Gọi là nơi thiết tha cởi mở và trân quý con người, nơi mời gọi khám phá những sản vật và cảnh quan sông núi vùng giao thoa đồng bang - trung du. Gọi như vậy, nói như vậy, cũng phù hợp với biết bao nhiêu đường đất, lưng núi, chân đồi, cả những phố mới Bắc Ninh. Và thế là, đến đâu, về đâu, người ta cũng không khó để nhận được những trải nghiệm về văn hóa.

Một vệt chùa chiền cổ xưa nối những chùa Dạm, Phật Tích, Bút Tháp, chùa Dâu, chùa Tiêu… và các đình cổ ở Viêm Xá, Đình Bảng… còn lưu những tác phẩm điêu khắc độc đáo và bề dày văn hóa tôn giáo - tín ngưỡng qua các triều đại.

Một chuỗi những làng tiếp làng của quan họ cổ truyền với khu vực trung tâm là thành phố Bắc Ninh mở bán kính sang các huyện Tiên Du, Yên Phong, và hôm nay, cả trong những làng đã lên phố thì trong phố xá vẫn vang động câu hát từ bao trăm năm. Lại những câu hát tuồng giúp các đội tuồng ở khu vực huyện Yên Phong hay thị xã Từ Sơn nên nổi tiếng. Và nghệ thuật rối nước, hát ca trù ở Thuận Thành, cùng vốn liếng chèo cổ xen kẽ vào các làng quê, với những tinh hoa nghề cổ mà không thể không kể đến nghề in tranh, nghề gỗ, nghề gốm...

Hàng loạt lễ hội truyền thống trong mùa xuân, kéo những di sản trên từng nẻo đường ấy bay lên giữa những nghi thức, những trò vui và những câu ca nối tiếp nhau mở ra như không dừng lại.

Những năm gần đây, nhiều chương trình phục hồi, bảo tồn, phát huy văn hóa, giá trị di sản Bắc Ninh được triển khai, gây chú ý với những thành quả cũng như tạo nên hiệu quả khích lệ, cổ vũ về tinh thần đối với đời sống văn hóa chung. Mặc dù không phải là sớm, nhưng Bắc Ninh là tỉnh thực hiện việc phong tặng danh hiệu nghệ nhân văn hóa dân gian, đi kèm với một số chế độ đãi ngộ nhất định trước khi ngành văn hóa triển khai trong cả nước.

Cũng ở Bắc Ninh, phong trào ca hát quan họ đang lan tỏa và được cộng hưởng mạnh mẽ với phong trào văn hóa cơ sở, đã mở rộng từ 44 làng quan họ gốc lên đến hàng trăm làng say mê ca hát, trao truyền vốn cổ. Các hoạt động tổ chức truyền dạy quan họ để các nghệ nhân, liền anh liền chị kỳ cựu tiếp lửa cho thế hệ sau cũng đã diễn ra ở Bắc Ninh từ lâu.

Gần đây, chương trình nghiên cứu bảo tồn làng cổ Bắc Ninh trong tiến trình đô thị hóa cũng được coi như một cơ sở kỳ vọng cho việc giữ lấy cảnh quan và không gian văn hóa làng Bắc Ninh vốn vẫn chưa bị xáo trộn quá nhiều.

Nhưng cũng như ở nhiều nơi khác, di sản Bắc Ninh, cả các yếu tố vật thể và phi vật thể còn phải đứng trước cuộc tấn công khắc nghiệt của sự xuống cấp, sự dễ dãi và hình thức cũng như tính vụ lợi trong mục đích, suy nghĩ, hành vi và cách làm việc của một bộ phận người.

Ở đó, có sự “hấp hối” của sông ngòi và sự ô nhiễm ở ngay bên cạnh, bên trong những làng quê dày truyền thống văn hóa. Những năm gần đây, người ta dễ nhận thấy không ít sự cố xảy ra với một số di tích trọng điểm ở tỉnh Bắc Ninh liên quan đến việc trùng tu, tôn tạo, mở rộng quy mô như ở chùa Phật Tích, chùa Bút Tháp...

Giữ những viên ngọc sáng Bắc Ninh - Ảnh 2


Phong trào ca hát quan họ đang lan tỏa và được cộng hưởng mạnh mẽ

Dư luận cũng xôn xao quanh những tồn tại trong việc tổ chức, duy trì một số lễ hội lớn như hội Lim, các hoạt động lễ đền Bà Chúa kho, hay câu chuyện cách thực hành nghi lễ thiêng trong lễ hội làng Ném Thượng ở thành phố Bắc Ninh.

Bên cạnh nhiều hình thức tuyên truyền, quảng bá, tổ chức sinh hoạt về di sản thế giới - quan họ Bắc Ninh như các cuộc thi đầu xuân, các chương trình truyền hình, các chương trình ca hát trong lễ hội, vẫn còn có những góp ý cấp thiết đối với ngành văn hóa tỉnh trong việc khai thác, phục hồi vốn cổ và đãi ngộ đối với các nghệ nhân cao tuổi, nghệ sĩ kỳ cựu.

Bên cạnh đó, rất cần thiết, là việc lan tỏa và làm thấm sâu hơn nữa vốn liếng cổ truyền, kỹ thuật tinh tế, lề lối ca hát quan họ trong những người chơi và hát quan họ trẻ. Cũng như lan tỏa hơn nền tảng ấy vào một đời sống quan họ đang mạnh mẽ dịch vụ hóa, mới hóa nhằm đáp ứng nhu cầu thưởng thức của nhiều thành phần khán giả hôm nay.

Đi trong không gian văn hóa Kinh Bắc xưa, thấm vào trầm tích văn hóa Bắc Ninh hôm nay, như tìm lấy ánh sáng của những viên ngọc quý. Những ánh sáng không chỉ tỏa đến từ đình cổ, chùa xưa, đền cũ và những huyền tích. Mà đan vào ngay trong chính những rung động làng mạc, phố xá đời thường.

Nhận thấy điều ấy, thì cũng lắng nghe những nhịp đập nhỏ để nhìn sâu, xa hơn, và giữ gìn từ trong gốc, từ trong đời sống văn hóa cộng đồng, không phải từ những hình dung quy mô, đồ sộ và bề thế. Cũng chính là tạo cơ chế, điều kiện để cộng đồng gìn giữ và theo dõi việc gìn giữ, bảo vệ những di sản Bắc Ninh mà nhiều thế hệ tinh hoa đã trau chuốt nên, trở thành tài sản chung của đất nước.

Tin nóng

Tin mới