Huyền thoại Tạ Đình Đề, chuyện phía sau oan trái

Gốc
GiadinhNet - Hai tay hai súng bắn bách phát bách trúng, lên đỉnh cao rồi lại xuống vực sâu, hai lần ra vành móng ngựa và được tha bổng tại tòa- đó là một phần chân dung con người nổi danh một thời: Tạ Đình Đề. Thế nhưng, những góc khuất cuộc đời của Tạ Đình Đề không phải ai cũng biết. Nó chỉ thực sự “mở ra” qua tác phẩm “Tạ Đình Đề - những góc khuất cuộc đời” của TS Dương Thanh Biểu, nguyên Phó Viện trưởng Viện KSND Tối cao.

Tác giả Dương Thanh Biểu và tác phẩm của mình. Ảnh: H.Quý

Một cách tiếp cận huyền thoại

Nếu không có lòng ngưỡng mộ, kính trọng “Con người huyền thoại” Tạ Đình Đề và “sở hữu” những tư liệu quý về ông thì tác giả Dương Thanh Biểu khó lòng thực hiện nổi tác phẩm này.

Bởi, nhân vật có những góc khuất bí ẩn mà cho đến thời điểm trước khi cuốn sách ra đời chưa được ai làm sáng tỏ một cách tương đối đầy đủ và thấu lý đạt tình, có sức hấp dẫn, thuyết phục khá cao như tác phẩm này.

Ngoài nhân vật chính Tạ Đình Đề, trong tác phẩm “Tạ Đình Đề – những góc khuất cuộc đời”, hình ảnh người vợ chung thủy của ông cũng để lại nhiều xúc động.

Từ một cô gái có thể xem là “cành vàng lá ngọc” của một gia đình giàu có ở Hà thành, Đặng Thị Thọ đã đem lòng yêu chàng Vệ quốc quân Tạ Đình Đề. Thử thách lớn nhất đối với bà là khi chồng bị vào tù hai lần vẫn bền lòng nuôi dạy ba con nhỏ, cắn răng chịu đựng những lời đàm tiếu của thiên hạ và luôn động viên ông vượt qua những khó khăn của cuộc đời…

Âu đó cũng là cái may, cái duyên của Dương Thanh Biểu, nghề nghiệp đã tạo cơ hội cho ông được gặp gỡ nhiều lần để hiểu hơn nhân vật huyền thoại nhưng cũng chịu những oan trái - Tạ Đình Đề. Ý định viết về Tạ Đình Đề được Dương Thanh Biểu ấp ủ từ lâu nhưng vì công việc bận rộn, vì những e dè của một người cầm bút chưa chuyên nghiệp nên ông cứ chần chừ mãi.

Dương Thanh Biểu đã vô cùng cẩn trọng, tỉ mỉ cân nhắc trong hành trình phác thảo chân dung Tạ Đình Đề. Trước hết, tác giả đã lục tung cả kho lưu trữ để đọc lại hồ sơ hai vụ án mà Tạ Đình Đề là bị can, bị cáo. Tác giả cũng dành không ít thời gian để tìm gặp những người làm công việc điều tra, truy tố và xét xử Tạ Đình Đề ở hai vụ án trên; gặp gỡ những vị lão thành cách mạng, những vị tướng đã từng đồng cam cộng khổ, xông pha trận mạc với nhân vật chính; hỏi chuyện những người đã cùng làm việc với ông trong Xưởng Dụng cụ cao su đường sắt...

Chưa hết, tác giả còn tìm đến người thân, họ hàng của Tạ Đình Đề, các cầu thủ vang tiếng một thời trong đội bóng đá Đường sắt do ông thành lập và cả những người cùng ngồi tù với ông... May mắn là Dương Thanh Biểu đã nhiều lần được nghe Tạ Đình Đề kể lại câu chuyện cuộc đời khi ông chưa đi vào cõi vĩnh hằng.

Đây là phần tư liệu quan trọng nhất được tác giả sử dụng trong cuốn sách này, bởi đó chính là hồi ức của nhân vật chính. Dương Thanh Biểu đã ghi âm, ghi chép những lời tự thuật của Tạ Đình Đề và khi đưa vào tác phẩm nó gần như được giữ lại nguyên văn dưới ngôi kể thứ hai.

Chuyện kể phía sau oan trái

Tác giả Dương Thanh Biểu đã thành công trong việc làm sáng tỏ những góc khuất trong cuộc đời Tạ Đình Đề và lý giải có thuyết phục đánh giá của mình về con người huyền thoại này. Không phải ngẫu nhiên mà Tạ Đình Đề được nhiều người yêu quý và ngưỡng mộ như thế. Huyền thoại về ông chính là do nhân dân đan dệt nên bằng tình yêu và lòng kính trọng.

Cũng không phải ngẫu nhiên mà phiên tòa xử ông lại thu hút quần chúng đến vậy. Trong các phiên tòa, khi Tạ Đình Đề phát biểu, luật sư bào chữa hay đại diện của đơn vị nói về ông... thì công chúng lại vỗ tay rào rào. Không mấy ai ngạc nhiên, khi bà Phùng Lê Trân, Chủ tọa HĐXX tuyên bố tha bổng Tạ Đình Đề thì hàng nghìn người sung sướng reo lên và hô vang tên ông. Đúng như Dương Thanh Biểu viết: “Quả là sự kiện chưa từng có trong tiến trình lịch sử tư pháp nước nhà”...

Với 14 chương, tác phẩm “Tạ Đình Đề - những góc khuất cuộc đời” đã phác thảo sinh động chân dung huyền thoại Tạ Đình Đề: Một chiến sĩ biệt động, quân báo quả cảm thông minh trong chiến tranh chống Pháp và một cán bộ dám nghĩ dám làm, hết lòng yêu thương người lao động trong thời chống Mỹ.

Chiến đấu với kẻ thù hay đối đầu với những khó khăn, phức tạp trong quản lý kinh tế và khi bị tù oan, bao giờ, lúc nào ông cũng trung thành với Đảng, với Bác Hồ, cũng không mờ phai nhạt nhòa lý tưởng cao đẹp mà mình đã lựa chọn. Mặc dù, có lúc ở trong hoàn cảnh vô cùng nghiệt ngã éo le, bản thân bị tù đày, vợ con nheo nhóc khổ sở… nhưng Tạ Đình Đề vượt qua bi kịch cuộc đời bằng sức mạnh của niềm tin vào lẽ phải, vào lòng trung thành với Đảng, Bác, vào tình yêu đất nước.

Nhân vật chính, các nhân chứng, sự kiện là có thật. Nó được lưu trữ trong hồi ức của các nhân vật, trong những văn bản pháp quy của Tòa án, Viện Kiểm sát, Cơ quan điều tra và báo chí... rất đa dạng, bộn bề. Dương Thanh Biểu đã khéo sắp xếp, kết nối các nguồn tư liệu ấy với nhau để câu chuyện về Tạ Đình Đề trở nên mạch lạc, hấp dẫn.

Đó là thời ấu thơ của Tạ Đình Đề, về những ngày bắt đầu hoạt động cách mạng ở Vân Nam (Trung Quốc), về các khóa học đào tạo tình báo của chàng thanh niên nhiệt huyết, sáng dạ nhưng cũng rất nóng nảy này trong trường quân sự của Tưởng Giới Thạch và Mỹ, về những việc làm của ông với vai trò Giám đốc Xưởng Dụng cụ cao su đường sắt kiêm Trưởng ban Thể dục thể thao Tổng cục Đường sắt... Đặc biệt là hai lần vào tù đầy oan trái của Tạ Đình Đề cũng như mấy lần ra tòa của ông đã được kể lại sinh động.

Tác phẩm “Tạ Đình Đề - những góc khuất cuộc đời” có hiệu ứng kép là vừa phác thảo nên chân dung một con người huyền thoại, vừa chỉ ra được những bài học rất bổ ích về tư pháp. Chuyện về một con người cụ thể nhưng cũng là chuyện pháp đình với những mảng sáng tối của nó, chuyện về cuộc sống và xã hội một thời.

Tạ Đình Đề những góc khuất cuộc đời, Truyện ký

NXB Hội Nhà văn - 2014

Nguyễn Hữu Quý

Tin nóng

Tin mới