Khắc phục lệch lạc, đẩy mạnh xây dựng đời sống văn hóa cơ sở

Gốc
Mở cuộc vận động Thi đua yêu nước và phong trào Toàn dân đoàn kết xây dựng đời sống văn hóa là một trong bốn nhóm giải pháp lớn nhằm thực hiện Nghị quyết T.Ư 5 khóa VIII (NQ T.Ư 5) về xây dựng và phát triển nền văn hóa Việt Nam tiên tiến, đậm đà bản sắc dân tộc. Cùng với sự khởi sắc trong xây dựng đời sống văn hóa cơ sở, phong trào vẫn còn một số hạn chế, lệch lạc cần được khắc phục.

Mặc dù phong trào đã được Ủy ban T.Ư MTTQ Việt Nam phát động từ năm 1995 với tên gọi ban đầu là Cuộc vận động Toàn dân đoàn kết xây dựng cuộc sống mới khu dân cư (sau này là xây dựng đời sống văn hóa khu dân cư), nhưng trước thời điểm ban hành NQ T.Ư 5 (khóa VIII) về văn hóa, thực tiễn xây dựng đời sống văn hóa ở cơ sở nảy sinh một số vấn đề: Trên địa bàn cấp xã, một số phong trào văn hóa chồng chéo lên nhau, mạnh ai nấy làm, thiếu một cơ quan điều phối thống nhất. Nhiều phong trào tự phát sớm nở, tối tàn vì thiếu cơ chế, chính sách, điều kiện tài chính nên việc duy trì và nâng cao chất lượng phong trào gặp nhiều khó khăn, vướng mắc, khó giải quyết. Các phong trào văn hóa phát triển không đồng đều, nơi nào có điều kiện thì làm, nơi nào không có điều kiện thì buông lỏng. Cuộc vận động chưa mở rộng ra các cơ quan, đơn vị hành chính, sự nghiệp, doanh nghiệp nhà nước và các cơ sở sản xuất, kinh doanh thuộc các thành phần kinh tế.

NQ T.Ư 5 về văn hóa đã đưa ra giải pháp tháo gỡ các vướng mắc nêu trên, đồng thời yêu cầu các cấp ủy Đảng phát động phong trào Toàn dân đoàn kết xây dựng đời sống văn hóa, huy động nhân dân và cả hệ thống chính trị từ trên xuống, từ trong Đảng, cơ quan Nhà nước, các đoàn thể đến ngoài xã hội tích cực tham gia và hướng vào cuộc thi đua yêu nước "Tất cả vì dân giàu, nước mạnh, xã hội công bằng, dân chủ, văn minh". Có thể nói, tư tưởng của phong trào Toàn dân đoàn kết xây dựng đời sống văn hóa đã bắt nguồn từ truyền thống đoàn kết cộng đồng của dân tộc, từ tư tưởng "Không có sức mạnh nào bằng sức mạnh đoàn kết toàn dân" của Chủ tịch Hồ Chí Minh và quan điểm đại đoàn kết toàn dân tộc của Đảng, đồng thời kế thừa thành quả của Cuộc vận động "Toàn dân đoàn kết xây dựng cuộc sống mới ở khu dân cư" do Ủy ban T.Ư MTTQ Việt Nam phát động và được nâng lên về nội dung và tầm cao mới, nhằm phát huy sức mạnh của toàn dân "làm cho văn hóa thấm sâu vào toàn bộ đời sống và hoạt động xã hội" như NQ T.Ư 5 đã đề ra.

Để bảo đảm cho phong trào Toàn dân đoàn kết xây dựng đời sống văn hóa phát triển sâu rộng trên toàn quốc, ngày 23-12-1999, Thủ tướng Chính phủ ban hành Quyết định 235/1999/QĐ-TTg về việc thành lập Ban Chỉ đạo Trung ương Cuộc vận động Toàn dân đoàn kết xây dựng đời sống văn hóa, theo đó cấp tỉnh, huyện, xã hình thành các Ban Chỉ đạo, nhằm tập hợp các phong trào văn hóa vào một Ban Chỉ đạo chung để thống nhất hành động, khắc phục chồng chéo trong triển khai. Ban Chỉ đạo Trung ương đã ban hành Kế hoạch triển khai phong trào gồm năm nội dung cụ thể: Phát triển kinh tế, giúp nhau làm giàu chính đáng, xóa đói, giảm nghèo; Xây dựng tư tưởng, chính trị lành mạnh; Xây dựng nếp sống văn minh, kỷ cương xã hội, sống và làm việc theo pháp luật; Xây dựng môi trường văn hóa sạch - đẹp - an toàn; Xây dựng các thiết chế văn hóa - thể thao và nâng cao chất lượng các hoạt động văn hóa - thể thao cơ sở.

Rõ ràng, tư duy về nội dung xây dựng đời sống văn hóa được nhìn nhận theo nghĩa rộng, văn hóa nằm trong mối quan hệ đa chiều với kinh tế, chính trị, pháp luật, môi trường và thiết chế văn hóa, thể hiện quan điểm của Đảng tại Đại hội VIII: "Văn hóa là nền tảng tinh thần của xã hội, vừa là mục tiêu, vừa là động lực thúc đẩy sự phát triển kinh tế - xã hội". Ban Chỉ đạo yêu cầu cấp ủy, chính quyền các cấp tập trung chỉ đạo đẩy mạnh các phong trào chủ yếu như: Người tốt việc tốt và các điển hình tiên tiến; Gia đình văn hóa; Toàn dân đoàn kết xây dựng đời sống văn hóa ở khu dân cư; làng, bản, ấp, khu phố văn hóa; Công sở, doanh nghiệp, đơn vị lực lượng vũ trang có nếp sống văn hóa và Phong trào học tập, lao động sáng tạo. Sau 12 năm triển khai, nhiều vấn đề liên quan cơ chế, chính sách được tháo gỡ, tạo điều kiện để phong trào phát triển vững chắc. Các phong trào văn hóa khởi đầu ở các địa bàn dân cư đã được nhân rộng sang lĩnh vực cơ quan. Nhiều địa phương đã chủ động, sáng tạo đưa các nội dung xây dựng đời sống văn hóa vào các đối tượng. Hình thành một số tập quán tốt đẹp, tương thân, tương ái ở các địa phương và lôi cuốn các tầng lớp xã hội tham gia, huy động mọi nguồn lực xã hội chăm lo, xây dựng đời sống văn hóa, qua đó đẩy mạnh các hoạt động xã hội hóa, giúp các gia đình chính sách neo đơn, khó khăn; chăm sóc, bảo tồn và phát huy di tích lịch sử văn hóa cách mạng và các di sản văn hóa phi vật thể ở địa phương.

Trên bình diện chung, phong trào đã gắn kết với nhiệm vụ phát triển kinh tế và xây dựng hệ thống chính trị ở địa phương và các cơ quan, đơn vị doanh nghiệp. Các chủ trương lớn của Đảng như Chỉ thị 27-CT/T.Ư của Bộ Chính trị (khóa VIII) về thực hiện nếp sống văn minh trong việc cưới, việc tang, lễ hội; Cuộc vận động "Học tập và làm theo tấm gương đạo đức Hồ Chí Minh"... Chính từ cuộc vận động xây dựng phong trào đã hình thành nhiều điển hình văn hóa chứng tỏ "sức mạnh nội sinh" của văn hóa đối với phát triển kinh tế-xã hội, giữ gìn an ninh trật tự, nâng cao chất lượng sống của con người. Phong trào đã có sức lan tỏa và phát triển rộng trên toàn quốc đạt được những kết quả đáng khích lệ.

Tuy đạt được những kết quả lớn như trên, nhưng phong trào Toàn dân đoàn kết xây dựng đời sống văn hóa vẫn còn một số hạn chế, lệch lạc cần khắc phục. Phong trào phát triển chưa đồng đều ở các vùng miền; kết quả đạt được ở một số nơi chưa vững chắc; chất lượng các danh hiệu văn hóa một số nơi còn thấp, chưa tương xứng với số lượng, nên thiếu sức thuyết phục; phong trào xây dựng đời sống văn hóa trong công nhân lao động, nhất là ở các liên doanh, khu chế xuất chuyển biến chậm, gặp nhiều khó khăn. Ban Chỉ đạo phong trào, ở một số hoạt động còn yếu kém, nặng tính hành chính, hội họp. Đã xuất hiện một số căn bệnh cản trở sự phát triển và hiệu quả của cuộc vận động xây dựng phong trào có thể tóm lược ở các mặt như sau:

Bệnh hình thức: Không thường xuyên đôn đốc nâng cao chất lượng phong trào mà làm qua loa cho có việc; khi có lãnh đạo cấp trên, tổ công tác về kiểm tra thì lo đối phó, trưng bày cờ biển, khẩu hiệu, dọn dẹp vệ sinh môi trường; khi được danh hiệu văn hóa thì tổ chức đón rước linh đình, lãng phí tiền của. Họp hành nhiều, mất thời gian, nhưng không đi vào trọng tâm công việc.

Bệnh thành tích: Chạy theo bề nổi ít chú ý bề sâu. Chạy theo số lượng ít quan tâm đến chất lượng, nhất là trong bình xét gia đình văn hóa, làng, bản, ấp văn hóa, khu dân cư tiên tiến; thường che giấu khuyết điểm, thổi phồng những việc đã làm được; làm thì ít báo cáo thì hay. Chất lượng chưa thật sự tương xứng với danh hiệu.

Bệnh nóng vội: Thành tích xây dựng làng, bản, ấp văn hóa trên địa bàn xã, phường còn nhiều mặt chưa đạt chuẩn còn phải phấn đấu hoàn thiện nhưng đã vội vàng đề xuất xây dựng xã, phường văn hóa; có huyện còn nghèo, cơ sở hạ tầng thiếu thốn cũng đăng ký xây dựng huyện điểm văn hóa.

Bệnh coi nhẹ công tác lý luận: Phong trào hình thành và phát triển đã hơn 12 năm nhưng công tác tổng kết thực tiễn, đúc rút kinh nghiệm, hình thành cơ sở lý luận nhằm tác động thúc đẩy phong trào làm chưa được nhiều; do chậm xử lý vấn đề nảy sinh từ thực tiễn nên đã kìm hãm việc phát huy cao nhất nguồn lực của người dân trong xây dựng đời sống văn hóa. Chưa huy động và khai thác triệt để vai trò của trí thức ở các cấp trong nêu gương, hướng dẫn cộng đồng xã hội xây dựng đời sống văn hóa.

Bệnh coi nhẹ đào tạo nguồn cán bộ: Phong trào phát triển khá sâu rộng trong cả nước nhưng trình độ cán bộ quản lý và tổ chức phong trào ở địa bàn xã, phường không theo kịp. Chưa coi trọng mở các lớp tập huấn, bồi dưỡng các kỹ năng về xây dựng đời sống văn hóa cho cán bộ cơ sở, dẫn tới cán bộ nhiều nơi lúng túng trong xử lý công việc, làm theo kinh nghiệm, sa đà vào sự vụ.

Bệnh coi nhẹ sự phối hợp: Thành lập Ban Chỉ đạo phong trào ở các cấp là để hướng dẫn, phối hợp, điều tiết các hoạt động văn hóa nhằm phát huy sức mạnh tổng hợp của các tầng lớp nhân dân và các cơ quan, đơn vị của Đảng, chính quyền, đoàn thể trong tổ chức các phong trào văn hóa, hạn chế thấp nhất sự lãng phí công sức, tiền của của Nhà nước, xã hội và nhân dân. Sự hiện diện của Ban Chỉ đạo các cấp không làm triệt tiêu các phong trào văn hóa của Đảng, chính quyền, đoàn thể và các tổ chức xã hội mà thông qua sự điều phối tạo điều kiện để các phong trào văn hóa phát triển đa dạng hơn. Chống khuynh hướng độc tôn hoặc bài xích, bất hợp tác với nhau của các chủ thể triển khai các phong trào văn hóa.

Hiện nay, phong trào Toàn dân đoàn kết xây dựng đời sống văn hóa không chỉ là khẩu hiệu mà thật sự trở thành một cuộc vận động văn hóa lớn của Đảng, Nhà nước, được nhân dân đồng tình, hưởng ứng và các cấp ủy, chính quyền tích cực triển khai. Chúng ta tin tưởng phong trào này ngày một phát triển vững chắc khi mà các cấp ủy, chính quyền, đoàn thể, với quyết tâm chính trị cao, kiên quyết khắc phục một số lệch lạc trong tổ chức phong trào như đã nêu ở trên, tạo cơ sở để Nghị quyết T.Ư 5 (khóa VIII) về văn hóa có tác động mạnh mẽ, sâu rộng hơn nữa trong cuộc sống.

PGS, TS NGUYỄN HỮU THỨC

Tin nóng

Tin mới