Khủng hoảng nợ công ở châu Âu đang lan rộng

Gốc
Dư luận cảnh báo, khủng hoảng nợ công đang gõ cửa nước Pháp sau khi “xông vào” Ireland, Bồ Đào Nha, Hy Lạp, Italia và Tây Ban Nha. Giới kinh tế cho biết, với tư cách là nền kinh tế lớn thứ hai khu vực Eurozone, việc Pháp nằm trong vòng nguy hiểm khi phí vay của nước này tăng tới mức khủng khiến dư luận quan ngại.

Vì không tạo được bước đột phá (nếu như không muốn nói là thất bại) trong cuộc gặp hôm 24/11 giữa lãnh đạo 3 quốc gia Đức, Pháp và Italia - 3 thành viên đứng đầu khu vực đồng tiền chung euro (Eurozone) nên dư luận, nhất là giới chuyên môn đặt nhiều câu hỏi xung quanh sự tồn tại của đồng Euro nếu tình hình khủng hoảng tiếp tục xấu đi, thậm chí xảy ra hiệu ứng domino khi một thành viên vỡ nợ công. Do đó, dư luận hy vọng hội nghị thượng đỉnh Liên minh châu Âu (EU) diễn ra hôm 9/12 sẽ thông qua những quyết sách nhằm giải tỏa các âu lo. Điều này càng trở nên cấp bách khi giới truyền thông đưa tin, Đại sứ quán Anh tại khu vực Eurozone đã thảo sẵn kế hoạch giúp công dân Anh ở nước ngoài hạn chế ảnh hưởng trong trường hợp đồng Euro sụp đổ. Đầu tháng 11, Bộ Tài chính Anh đã đưa ra kế hoạch dự phòng trước nguy cơ sụp đổ của đồng Euro bởi việc này chỉ còn là vấn đề thời gian.

Nguy cơ vỡ nợ công đang dần hiện hữu

Ngày 24/11, tại Strasbourg, Pháp, Thủ tướng Đức Angela Merkel, Tổng thống Pháp Nicolas Sarkozy và Thủ tướng Italia Mario Monti đã đạt được thỏa thuận quan trọng về vai trò của Ngân hàng Trung ương châu Âu (ECB) trong cuộc chiến chống khủng hoảng nợ công tại khu vực Eurozone.

Theo đó, Đức, Pháp và Italia sẽ không can thiệp vào hoạt động của ECB, đồng thời khẳng định tính độc lập trong việc giải quyết vấn đề lạm phát tại khu vực Eurozone, cũng như việc cung cấp các khoản vay cho những thành viên. Tuy nhiên, Đức và Pháp vẫn chưa thống nhất về vai trò của ECB trong việc giải cứu khủng hoảng nợ công châu Âu.

Giới chuyên môn coi việc chấm dứt tranh cãi về vai trò của ECB giữa Tổng thống Pháp và Thủ tướng Đức trong việc giải cứu khu vực Eurozone và tôn trọng nhiệm vụ của ngân hàng là nhằm chống lạm phát, tạo cơ hội để thu hẹp phạm vi nợ công. Trước đó, Thủ tướng Đức Angela Merkel từng kiên quyết phản đối việc phát hành trái phiếu chung khu vực Eurozone cũng như việc mở rộng vai trò của ECB trong giải quyết khủng hoảng nợ công bởi cho rằng, trái phiếu châu Âu không cần thiết và không thích hợp trong bối cảnh hiện nay.

Bà Angela Merkel khẳng định, việc này sẽ gây khó khăn trong việc tìm kiếm những giải pháp phù hợp để giải quyết các vấn đề nan giải của cuộc khủng hoảng, cũng như làm thay đổi hệ thống lãi suất hiện nay trong khu vực Eurozone. Được biết, Đức, Hà Lan, Phần Lan đều là 3 thị trường tài chính ổn định nhất khu vực Eurozone nhưng đã loại trừ khả năng phát hành trái phiếu chung và thảo luận cách tiếp cận kép để ổn định thị trường trái phiếu quốc gia tại khu vực này.

Dư luận cảnh báo, khủng hoảng nợ công đang gõ cửa nước Pháp sau khi “xông vào” Ireland , Bồ Đào Nha, Hy Lạp, Italia và Tây Ban Nha. Giới kinh tế cho biết, với tư cách là nền kinh tế lớn thứ hai khu vực Eurozone, việc Pháp nằm trong vòng nguy hiểm khi phí vay của nước này tăng tới mức khủng khiến dư luận quan ngại.

Được biết, lãi suất trái phiếu chính phủ kỳ hạn 10 năm của Pháp đã tăng 50 điểm, cao gấp đôi so với Đức. Việc này diễn ra khi các khoản nợ của Pháp đã chạm ngưỡng 1.700 tỷ Euro, thấp hơn mức 1.900 tỷ Euro của Italia. Nhưng tình hình nợ công của Paris có phần rủi ro hơn Rome bởi chủ nợ của Italia là nhà đầu tư trong nước, còn của Pháp chủ yếu là vay nước ngoài.

Thủ tướng Đức Angela Merkel, Tổng thống Pháp Nicolas Sarkozy và Thủ tướng Italia Mario Monti.

Người dân Pháp và các nhà đầu tư bắt đầu lo rằng, sau Hy Lạp và Italia, Pháp có thể trở thành nạn nhân tiếp theo của cuộc khủng hoảng nợ công. Chính phủ Pháp vừa công bố các biện pháp thắt lưng buộc bụng mới nhằm tiết kiệm thêm 7 tỷ Euro (khoảng 9,34 tỷ USD) trong năm 2012, cũng như hạ mức dự báo tăng trưởng kinh tế năm 2012 xuống còn 1% so với 2,25% đưa ra trước đó.

Ngày 23/11, EU đã đề nghị được trao nhiều quyền hơn để kiểm soát ngân sách của các quốc gia khu vực Eurozone, đồng thời đề xuất phát hành trái phiếu chung của những thành viên như một giải pháp nhằm dập tắt cuộc khủng hoảng nợ công đang hoành hành.

Theo đó, các nước thành viên khu vực Eurozone phải công bố dự thảo ngân sách quốc gia tại cùng một thời điểm trong năm và EC có quyền đánh giá, cũng như đưa ra quan điểm nếu dự thảo ngân sách quốc gia vi phạm cam kết về chính sách trong Hiệp ước về ổn định và tăng trưởng dành cho khu vực Eurozone.

EU cũng muốn thể chế hóa các hoạt động kiểm toán tại những nước gặp khó khăn về tài chính như Hy Lạp và Italia trước khi đưa ra quyết định cứu trợ vỡ nợ. Chủ tịch EC Jose Manuel Barroso còn đề xuất những kế hoạch mạnh mẽ như cho phép ông và Ủy viên EU phụ trách các vấn đề kinh tế Olli Rehn can thiệp vào quá trình hoạch định chính sách của các quốc gia thành viên.

Cũng trong ngày 23/11, Viện Tài chính Quốc tế (IIF) khuyến cáo, khu vực Eurozone đã rơi vào tình trạng suy thoái kinh tế và tình hình đang xấu đi một cách nhanh chóng và tình hình này đang khoét rộng thêm mức thâm hụt ngân sách, cũng như làm suy yếu chất lượng tài sản của các ngân hàng. IIF còn cảnh báo, sự yếu kém trong khu vực Eurozone sẽ lan sang phần còn lại của thế giới qua một số kênh khác nhau, đặc biệt là khu vực ngân hàng.

Khó khăn trăm bề

Tổng thống Pháp Nicolas Sarkozy ủng hộ lời kêu gọi sửa đổi hiệp ước EU của Thủ tướng Angela Merkel. Dự kiến lãnh đạo EU sẽ nhóm họp ngày 9/12 để thông qua việc sửa đổi hiệp ước EU. Nhưng trước khi diễn ra hội nghị thượng đỉnh EU hôm 9/12, Đức và Pháp sẽ đưa ra các đề xuất về sửa đổi hiệp ước Lisbon nhằm củng cố niềm tin đối với khu vực Eurozone.

Tuy nhiên, lãnh đạo 3 quốc gia kể trên cũng khẳng định, các biện pháp đối phó hiện nay không đủ để đưa khu vực Eurozone thoát khỏi khủng hoảng, cũng như lấy lại lòng tin của nhà đầu tư. Ngày 22/11, IMF đã điều chỉnh quy chế tín dụng - ra đời công cụ cho vay mới nhằm hỗ trợ các nước đang gặp khó khăn.

Theo đó, các nước được tiếp cận nguồn tài chính gấp 5 lần hạn ngạch. Tổng giám đốc IMF Christine Lagarde tuyên bố, những công cụ mới sẽ giúp phản ứng nhanh và hiệu quả vì lợi ích của tất cả các thành viên và đây là bước tiến tới việc tạo ra một mạng lưới an toàn tài chính toàn cầu.

Giới kinh tế cảnh báo, các ngân hàng Ireland sẽ gặp nhiều khó khăn trong việc thu gọn bảng quyết toán ngân sách năm 2012 bởi theo điều khoản trong gói giải cứu tài chính của EU và IMF, Ngân hàng Trung ương Ireland Allied Irish Banks và Irish Life & Permanent cần giảm 70 tỷ Euro quy mô bảng quyết toán ngân sách vào năm 2013, trong đó 34 tỷ Euro phải đạt được thông qua hoạt động bán tài sản. Được biết, các ngân hàng Ireland vẫn phải phụ thuộc đáng kể vào ngân hàng trung ương cho nguồn vốn khẩn cấp trị giá khoảng 50 tỷ Euro và phụ thuộc vào ECB với con số gấp đôi (100 tỷ Euro).

Thủ tướng Đức và Thủ tướng Anh.

Giới chuyên môn đang quan tâm tới đề xuất liên quan đến việc sử dụng vàng như một tài sản thế chấp bởi các ngân hàng trung ương Eurozone đang nắm giữ khoảng 64% dự trữ vàng thế giới. Và một câu hỏi được đặt ra, liệu 10.792 tấn vàng (trị giá gần 650 tỷ USD, theo cách tính ngày 23/11) dự trữ của các ngân hàng trung ương Eurozone liệu có cứu được khu vực Eurozone thoát khỏi tình trạng nợ công hiện nay. Được biết, biện pháp này từng được sử dụng một vài lần nhưng chủ yếu là trước khi khu vực Eurozone ra đời. Mặc dù kế hoạch này không được trình bày chi tiết tại cuộc họp của Ủy ban châu Âu (EC) hôm 23/11, nhưng các chuyên gia coi đây là một kịch bản khả thi.

Có người khuyến cáo, khu vực Eurozone đang sa vào cuộc khủng hoảng kép khi nhà đầu tư rút tiền khỏi cả nhà nước lẫn ngân hàng. Chủ tịch Hiệp hội các ngân hàng Đức Andreas Schmitz cảnh báo, trong tương lai, nhà nước không còn có thể đi vay tiền của thị trường vốn để tài trợ cho ngân sách. Các quĩ đầu tư tiền tệ Mỹ từ lâu đã rút khỏi thị trường châu Âu, trong khi các ngân hàng Anh-Mỹ tỏ ra rất thận trọng trong giao dịch với các ngân hàng châu Âu và nếu ECB không can thiệp, tình hình sẽ trở nên ngày càng tồi tệ hơn. Được biết, cho đến nay ECB đã mua 195 tỷ Euro trái phiếu chính phủ từ các ngân hàng thương mại.

Đâu là lối thoát

Giới chuyên môn đang cảnh báo về thất bại của chiến lược "hoặc trái phiếu chung Euro hoặc tan vỡ Euro”. Lời cảnh báo này càng thu hút sự quan tâm của dư luận sau thất bại của đợt bán trái phiếu chính phủ Đức hôm 23/11 và dấu hiệu này cho thấy, khu vực Eurozone đang đối mặt với tình trạng nguy kịch.

Việc nền kinh tế số một châu Âu thất bại trong phiên bán đấu giá trái phiếu chính phủ (Bund), một loại trái phiếu làm quy chiếu cho thị trường châu Âu hôm 23/11 khiến dư luận thất vọng. Ban đầu Đức hy vọng huy động được 6 tỉ Euro (khoảng 9,3 tỉ USD) thông qua hình thức bán trái phiếu, nhưng chỉ bán được 3,64 tỉ Euro (khoảng 4,92 tỉ USD).

Ngay lập tức giới chuyên môn cảnh báo, khủng hoảng nợ đang xâm nhập sâu vào trung tâm châu Âu và đã chạm đến Đức. Nếu lãi suất trái phiếu Đức tiếp tục tăng lên, có khả năng khu vực Eurozone sẽ tan vỡ hoàn toàn. Có người khuyến cáo, Ngân hàng Trung ương Đức đang trở nên suy sụp khi lãi suất trái phiếu thời hạn 10 năm tăng 14,5 điểm cơ bản lên 2,056%, lần đầu tiên tăng cao hơn chi phí vay của Mỹ kể từ tháng 10/2011.

Hãng Standard & Poor's vừa hạ mức xếp hạng tín dụng của Bỉ từ AA+ xuống AA, với triển vọng tiêu cực. Đây là lần đầu tiên Bỉ bị hạ xếp hạng tín dụng trong gần 13 năm và đặt xếp hạng tín dụng của nước này xuống bằng với xếp hạng nội tệ của Czech, Kuwait và Chile.

Các nhà đầu tư tiếp tục làn sóng bán trái phiếu Bỉ sau khi cuộc đàm phán liên minh 6 đảng vẫn bế tắc trong vấn đề cắt giảm thâm hụt ngân sách. Trước đó (24/11), hãng xếp hạng tín nhiệm Moody's đã hạ mức tín nhiệm của trái phiếu chính phủ Hungary xuống một bậc, từ "Baa3" xuống "Ba1", giữ nguyên đánh giá triển vọng tiêu cực của kinh tế nước này.

Mood's nhấn mạnh, sẽ tiếp tục xem xét hạ mức xếp hạng tín nhiệm trái phiếu chính phủ Hungary nếu nước này không có những tiến bộ rõ rệt trong việc củng cố tài chính quốc gia. Việc này diễn ra sau khi Hungary đề nghị Quỹ Tiền tệ Quốc tế (IMF) và EU trợ giúp để tránh bị đánh tụt hạng tín nhiệm hôm 17/11.

Được biết, từ đầu năm nay, chính phủ do Thủ tướng Viktor Orban đứng đầu đã thông qua các biện pháp kinh tế khắc khổ và coi đó là một phần trong nỗ lực nhằm cắt giảm thâm hụt ngân sách năm 2012 xuống dưới mức trần 3% theo quy định của EU, đồng thời giảm mức vay nợ, nhưng chưa có kết quả khả quan khi đồng Forint của Hungary giảm giá mức thấp kỷ lục so với đồng Euro.

Hungary là thành viên đầu tiên của EU nhận cứu trợ từ IMF (năm 2008) và là nước có nợ chính phủ cao nhất trong các thành viên Đông Âu của EU năm 2010 với mức 81% GDP. Hai hãng Standard & Poor's và Fitch đều xếp hạng nợ của Hungary ở mức thấp nhất trong mức đầu tư.

Cũng trong ngày 24/11, cơ quan xếp hạng tín nhiệm Fitch đã hạ mức tín nhiệm của Bồ Đào Nha xuống còn "BB+" do mức nợ cao, tình trạng mất cân bằng tài chính lớn và triển vọng kinh tế u ám. Ngoài ra, Fitch còn đánh giá triển vọng của Bồ Đào Nha ở mức tiêu cực và điều này đồng nghĩa với việc nước này có thể tiếp tục bị đánh tụt hạng tín nhiệm thời gian tới.

Được biết, Bồ Đào Nha đã phải sử dụng tới gói cứu trợ lên tới 78 tỷ Euro của EU và IMF. Chính phủ Bồ Đào Nha đã áp dụng các biện pháp giảm lương, tăng thuế và giảm chi tiêu cho các dịch vụ y tế, giáo dục theo yêu cầu của IMF, EU và ECB. Tuy những biện pháp này giúp giảm thâm hụt ngân sách, nhưng lại đẩy Bồ Đào Nha vào cuộc suy thoái sâu hơn.

Cuộc khủng hoảng nợ công châu Âu đã dẫn đến làn sóng thay thế lãnh đạo. Kể từ khi khủng hoảng nợ công ở châu Âu trở nên nghiêm trọng, nhiều chính phủ ở các nước thành viên Eurozone đã sụp đổ. Từ tháng 3/2011, Ireland đã thay cả Thủ tướng và Tổng thống, nhưng tình hình kinh tế nước này vẫn không mấy khả quan. Tuy trở thành Thủ tướng Bồ Đào Nha từ ngày 21/6, nhưng ông Pedro Passos Coelho vẫn chưa xoay chuyển được tình hình kinh tế bi đát của nước này. Kinh tế Hy Lạp vẫn có nguy cơ bị vỡ nợ cho dù ông Lucas Papademos đã nhậm chức Thủ tướng hôm 10/11.

Tân Thủ tướng Mario Monti vẫn chưa biết xử lý khoản nợ công lên tới 1.900 tỉ Euro (khoảng 2.600 tỉ USD) do người tiền nhiệm Silvo Berlusconi để lại. Mặc dù đảng Nhân dân giành thắng lợi kể từ năm 1982 tới nay sau khi ông Mariano Rajoy giành thắng lợi trong cuộc bầu cử, trở thành tân Thủ tướng thay thế người tiền nhiệm Jose Luis Rodriguez Zapatero, nhưng tình hình kinh tế Tây Ban Nha vẫn đang ở trong tình trạng bế tắc.

- “Xếp hạng hàng đầu của Mỹ có thể bị đe dọa nếu các nhà lập pháp từ bỏ kế hoạch giảm thâm hụt trị giá 1.200 tỷ USD trong 10 năm tới”, lời cảnh báo của hãng Moody's đang khiến dư luận quan tâm. Moody's cho rằng, việc giảm tổng mức thâm hụt sẽ làm tăng nợ liên bang trong thập kỷ tới và có thể ảnh hưởng tiêu cựu tới đánh giá xếp hạng nợ Mỹ. Ngày 21/11, Ủy ban chuyên trách tại Quốc hội phụ trách về vấn đề cắt giảm thâm hụt ngân sách gồm 12 thành viên không đạt được thỏa thuận về việc cắt giảm 1.200 tỷ USD thâm hụt ngân sách trong 10 năm tới.

Theo lộ trình đã được thông qua, kế hoạch cắt giảm chi tiêu tự động sẽ được bắt đầu vào năm 2013 và thực hiện đồng đều giữa các chương trình, từ mục tiêu trong nước đến ngân sách dành cho quốc phòng. Tới cuối tháng 11, hãng Fitch Ratings cũng sẽ đưa ra kết luận về xếp hạng tín dụng Mỹ sau khi ủy ban đặc biệt của Quốc hội thất bại trong việc đạt được thỏa thuận lưỡng đảng nhằm cắt giảm nợ liên bang.

- Cục Dự trữ Liên bang Mỹ (FED) vừa bác bỏ việc thông qua các mục tiêu mới về tăng trưởng, tỷ lệ thất nghiệp và lạm phát của nền kinh tế Mỹ. Được biết, FED đang đau đầu với một loạt công cụ mới cũng như chưa nhất trí với nhau về các rủi ro và có thể xem xét việc nới lỏng hơn nữa chính sách tiền tệ.

Việc này diễn ra khi nền kinh tế đầu tàu thế giới chỉ tăng trưởng 2,0% trong quý III, thấp hơn nhiều so với mức dự đoán 2,5% trước đó. FED cũng cho biết sẽ kiểm tra 6 ngân hàng trong số 31 ngân hàng lớn nhất nước Mỹ để kiểm tra khả năng chống đỡ với những bất ổn của thị trường cũng như xem xét kế hoạch vốn, kiểm tra các danh mục đầu tư cho vay tiền và sổ sách thương mại trước nguy cơ suy thoái sâu trên thị trường châu Âu.

- Ngày 22/11, Đại sứ Mỹ tại EU William Kennard cho biết, tại hội nghị thượng đỉnh Mỹ-EU ở Washington vào ngày 28/11, Tổng thống Mỹ Barack Obama sẽ khuyến nghị cách thức giải quyết cuộc khủng hoảng nợ khu vực Eurozone. Tổng thống Barack Obama sẽ hội đàm với Chủ tịch Hội đồng châu Âu Herman Van Rompuy và Chủ tịch Ủy ban châu Âu (EC) Jose Manuel Barroso và các cuộc thảo luận sẽ tập trung vào cuộc khủng hoảng nợ ở khu vực Eurozone. Được biết, châu Âu hiện đang trong quá trình tái vốn hóa các ngân hàng.

- Ngày 23/11, ông Đới Tương Long, nguyên Thống đốc Ngân hàng Trung ương Trung Quốc tuyên bố, việc quốc tế hóa đồng NDT là xu hướng tất yếu, nhưng không có thời gian biểu cho vấn đề này. Nhưng quá trình này có thể chia thành 3 giai đoạn.

Thứ nhất, thúc đẩy đồng NDT phát huy vai trò định giá và thanh toán trong thương mại xuyên biên giới, thứ hai, thúc đẩy đồng NDT thực hiện chuyển đổi trong các dự án vốn, thứ ba, làm cho đồng NDT trở thành đồng tiền dự trữ của ngân hàng trung ương nhiều nước.

Được biết, Ngân hàng Trung ương Trung Quốc (PBOC) vừa quyết định hạ tỷ lệ dự trữ bắt buộc 0,5 điểm phần trăm, xuống còn 16% đối với hơn 20 ngân hàng nông thôn. Đây là bước tiếp theo trong cam kết điều chỉnh chính sách của chính phủ nhằm thúc đẩy nền kinh tế khi tốc độ tăng trưởng đang chậm lại và lạm phát đã được kiểm soát.

Tin nóng

Tin mới