Miền ngược đón Xuân

Gốc
Sau những khó khăn năm xưa, cuộc sống của đồng bào S’tiêng ở tỉnh Bình Phước giờ đây đã thay đổi rất nhiều. Dù phong tục tập quán xưa vẫn còn, tuy nhiên Tết của người dân nơi đây đã mang nhiều nét của người Kinh. Vẫn bánh dày, cơm lam, rượu cần và rộn rã tiếng cồng chiêng, nhưng nay, khi mùa Xuân đến, các nếp nhà cũng không thiếu những lư hương nghi ngút khói và mâm hoa quả đầy ắp trên bàn thờ tổ tiên.

Miền ngược đón Xuân - Ảnh 1

Cồng chiêng, rượu cần là những thứ không thể thiếu trong các dịp lễ hội của người S’tiêng. Ảnh: Bảo Trâm

Rộn rã cồng chiêng

Những ngày này, trong sân nhà của già làng Điểu Lên ở sóc Bom Bo, xã Bình Minh (huyện Bù Đăng, Bình Phước) luôn rộn ràng tiếng cười, tiếng nói của nhiều nam thanh nữ tú. Sau giờ lên nương rẫy, họ tụ tập tại đây để cùng già làng Điểu Lên chỉnh sửa lại cồng chiêng và tập luyện cho những đôi tay đánh chiêng thêm dẻo, đánh cồng thêm chắc để chuẩn bị tham gia vào ngày hội của sóc trong những ngày Tết Nguyên đán sắp tới.

Già làng Điểu Lên cho biết, đối với người S’tiêng, cồng chiêng là tài sản vô giá, là nét văn hóa mang đậm dấu ấn thời gian và không gian. Cồng chiêng chính là tiếng nói, là nguyện vọng của con người gửi đến thần linh cầu mong những điều tốt đẹp, cuộc sống bình an, mưa thuận gió hòa, mùa màng tốt tươi... Tuy nhiên, có một khoảng thời gian dài, nhiều người S’tiêng đã quay lưng với cồng chiêng. Điều đó khiến âm thanh rộn rã của cồng chiêng, niềm tự hào một thời của đồng bào S’tiêng cũng vắng lặng theo. Rồi thì sau những bươn chải với cuộc sống, những đổi thay của xã hội, đồng bào S’tiêng lại nhớ âm thanh của tiếng cồng, tiếng chiêng trong cuộc sống hàng ngày và nhất là trong các dịp lễ hội. Giờ đây, sau ngày lao động vất vả, những người S’tiêng yêu tiếng cồng chiêng, yêu âm nhạc và điệu nhảy mềm mại lại quây quần bên nhau múa hát, xua tan mệt nhọc.

Đang say sưa múa theo điệu nhạc, sơn nữ Thị Đe - cô gái S’tiêng ở sóc Bom Bo đang ở độ tuổi cập kê, cũng chia sẻ: “Em tham gia đội múa và đội cồng chiêng của sóc cũng gần 2 năm rồi. Trước đây, khi sóc có lễ hội thỉnh thoảng em cũng có tham gia, nhưng cái tay múa không dẻo, tiếng cồng đánh không hay. Vì thế, cứ trước những ngày hội, bọn em tập trung về nhà già làng Điểu Lên để tập. Âm thanh của cồng chiêng cứ như là “chất men” vậy đó, mỗi khi vang lên là lôi cuốn gái trai hòa vào điệu múa của cả sóc khi mừng lúa mới, Tết nguyên đán và cả trong đám cưới nữa. Tết này, nhóm tụi em sẽ đánh chiêng thật hay, sẽ múa thật đẹp để mọi người cùng vui và cầu mong một năm mới ấm no, trẻ em được đến trường, cuộc sống yên bình hạnh phúc”.

Miền ngược đón Xuân - Ảnh 2

Già làng Điểu Lên bên những vật dụng truyền thống của người S'tiêng trong nhà dài ở Khu bảo tồn văn hóa dân tộc S'tiêng sóc Bom Bo. Ảnh: Bảo Trâm

Tết ấm áp

Men theo những con đường đất đỏ nép mình dưới những tán cao su xanh mướt, gặp chúng tôi, Điểu Liêng - chàng thanh niên dân tộc S’tiêng ở sóc 28, xã Nghĩa Bình (huyện Bù Đăng) không giấu nổi niềm vui sướng: “Năm 2005, dòng điện đã về với sóc của mình. Có điện, sóc mình sáng hẳn ra và cái đầu của bà con mình cũng sáng, vì có ti vi để xem, nghe được loa đài, được học hỏi nhiều thứ nên biết cách trồng trọt, chăn nuôi. Bây giờ, bà con mình không chỉ đủ ăn mà có nhiều nhà còn rất khá nữa”.

Điểu Liêng cho biết, năm nay được mùa điều, lại trúng cả mùa hồ tiêu nên gia đình anh chuẩn bị đón Tết rất sớm và tươm tất. Ngay từ khi thu hoạch vụ mùa xong, cả nhà đã cùng nhau xuống chợ mua sắm đồ mới và chuẩn bị heo, gà ăn Tết. “Cuộc sống kinh tế khá giả hơn nên bây giờ bà con mình ăn Tết khác xưa nhiều lắm. Những đứa trẻ được mua nhiều quần áo mới, được sắm sửa đủ thứ. Mâm cỗ Tết cũng có nhiều rượu, nhiều thịt hơn, ngày hội của sóc cũng rộn ràng hơn hẳn”, anh Điểu Liêng vui vẻ cho biết.

Theo chân anh Điểu Liêng, chúng tôi đến những ngôi nhà của đồng bào S’tiêng để chứng kiến những đổi thay và không khí đón Tết của người dân nơi đây. Vừa thấy chúng tôi từ đầu ngõ, chị Thị Hoan đã hồ hởi chạy ra mời khách quý vào nhà uống nước. Tiếp chuyện với chúng tôi, chị Hoan chia sẻ, mặc dù gia đình vẫn chưa khá giả gì, nhưng đối với người S’tiêng nói chung và gia đình chị nói riêng, Tết luôn luôn là một thời khắc rất quan trọng nên gia đình chị luôn chuẩn bị chu đáo để cầu chúc một năm may mắn, phát tài.

Miền ngược đón Xuân - Ảnh 3

Những chum, ché, gùi được già làng Điểu Lên gìn giữ trong nhà như báu vật. Ảnh: Bảo Trâm

Hồi tưởng lại những nghi thức đón Tết của đồng bào mình từ thời xa xưa, già Điểu Duông (69 tuổi) ở xã Nghĩa Bình cho biết, ngày trước, đồng bào S’tiêng không có tục lệ ăn Tết như người Kinh. Cứ thu hoạch lúa xong khi nào thì làm lễ mừng lúa mới khi đó và gọi là ăn Tết luôn. Năm mới đối với đồng bào có một ý nghĩa rất quan trọng, nó là thời điểm kết thúc một mùa thu hoạch, chuẩn bị sang mùa vụ mới. Vì vậy, Tết đến với đồng bào S’tiêng thường sớm hơn ở dưới xuôi. Ngay từ tháng 12 dương lịch, sau khi kết thúc mùa lúa, người dân trong sóc đã hối hả mang lúa về để chuẩn bị gạo mới đón Tết. Cả nhà cùng nhau xuống chợ mua sắm đồ dùng, quần áo mới. Trai tráng chia nhau, người vào rừng lấy cây dó đất về ngâm rượu, người bắt gà, bắt heo, mang trâu về nhốt trong chuồng. Phụ nữ thì chuẩn vị sẵn ống tre để làm cơm lam, chuẩn bị gạo nếp để giã bánh dầy... không khí thật nhộn nhịp, hối hả.

“Bây giờ cuộc sống kinh tế đã khá hơn, phong tục tập quán tuy vẫn còn, nhưng đã thay đổi theo người Kinh, cúng bái cũng giảm bớt. Những bộ quần áo truyền thống của đồng bào dân tộc thiểu số chỉ những người cao tuổi còn dùng trong những dịp lễ, Tết. Ngày mồng một Tết, cũng giống phong tục dưới xuôi, con cháu họ hàng tập trung về nhà người cao tuổi để chúc Tết và mừng tuổi, sau đó mới tỏa đi thăm họ hàng, anh em, làng xóm. Ba ngày tiếp theo, không khí ngày Tết vẫn nhộn nhịp bởi những bữa cỗ linh đình, bên ché rượu cần và những lời chúc tụng, bởi các điệu múa không biết mệt của nam nữ thanh niên bên đống lửa bập bùng, bởi những bộ quần áo đẹp và ánh mắt đưa tình…”, già Điểu Duông chia sẻ.

Một mùa xuân nữa lại về, trên các sườn đồi ở miền ngược Bình Phước thắm đỏ sắc hoa, xen lẫn với những vườn hồ tiêu, vườn điều xanh trĩu quả. Những nếp nhà san sát bên nhau tạo nên một khung cảnh trù phú, yên ấm. Ở đó, cuộc sống của người dân nói chung và đồng bào dân tộc S’tiêng đang đổi thay từng ngày, chào đón một mùa xuân đầy khát vọng, yêu thương và ấm áp.

Bảo Trâm

Tin nóng

Tin mới