Nhiều giải pháp phòng chống dịch tả lợn châu Phi

Gốc
Theo Cục Thú y (Bộ Nông nghiệp và PTNT), tính đến ngày 14/3, dịch tả lợn châu Phi (DTLCP) đã lan ra 17 tỉnh, thành phố.

Bỏ điều kiện phải có xác nhận của UBND xã

Lực lượng chức năng tỉnh Nam Định vận chuyển lợn mắc bệnh đi tiêu hủy. Ảnh Văn Đạt – TTXVN

Theo Cục Thú y (Bộ Nông nghiệp và PTNT), tính đến ngày 14/3, dịch tả lợn châu Phi (DTLCP) đã lan ra 17 tỉnh, thành phố gồm: Hưng Yên, Thái Bình, Hải Phòng, Thanh Hóa, Hà Nội, Hải Dương, Hà Nam, Hòa Bình, Điện Biên, Thái Nguyên, Quảng Ninh, Ninh Bình, Nam Định, Lạng Sơn, Bắc Kạn, Nghệ An, Sơn La.

Mức độ lây lan nhanh, hậu quả thiệt hại lớn, mặc dù đã có những biện pháp phòng chống dịch, tuy nhiên, vẫn còn những khó khăn trong công tác phòng chống và hỗ trợ cho người chăn nuôi trong DTLCP này.

Tốc độ lây lan chậm lại

Theo cơ quan thú y, trong 2 ngày qua, tốc độ lây lan của dịch tả lợn châu Phi có xu hướng chậm lại. Các địa phương đã và đang quyết liệt thực hiện Chỉ thị của Thủ tướng Chính phủ; chỉ đạo hướng dẫn của Bộ Nông nghiệp và PTNT cùng các hộ chăn nuôi quyết liệt triển khai các biện pháp đồng bộ ngăn chặn dịch lây lan.

Theo thông tin từ Tổ chức Thú y thế giới (OIE), tính từ năm 2017 đến ngày 3/3/2019, đã có hơn 20 quốc gia báo cáo có bệnh DTLCP.

Trước tình hình trên, nhiều người dân lo lắng và đang có tư tưởng tẩy chay sản phẩm thịt lợn. Tuy nhiên, PGS.TS Trần Đắc Phu, Cục trưởng Y tế Dự phòng, Bộ Y tế khẳng định: DTLCP không có khả năng lây sang người nên người tiêu dùng không nên lo sợ, tẩy chay sản phẩm thịt lợn.

PGS. TS. Phu giải thích thêm, dịch tả lợn có tác nhân gây bệnh là vi-rút, khác hoàn toàn với bệnh tả ở người là bệnh nhiễm trùng đường tiêu hóa do vi khuẩn. Kể cả khi người phơi nhiễm với sản phẩm động vật nhiễm bệnh không được nấu chín cũng không có nguy cơ lây nhiễm bệnh tả lợn sang người.

Bộ trưởng Bộ Nông nghiệp và PTNT Nguyễn Xuân Cường cũng khẳng định, DTLCP không lây sang người nhưng rất nguy hiểm vì lây lan rất nhanh, đồng thời chưa có vắc xin phòng bệnh. Nếu không quyết liệt ngăn chặn sẽ ảnh hưởng lớn đến ngành chăn nuôi. Quan trọng nhất hiện nay là áp dụng đồng bộ các giải pháp tổng hợp, với phương châm “phòng là chính”.

Bộ Nông nghiệp và PTNT đã chỉ đạo Cục Thú y tổ chức lấy tổng cộng 1.424 mẫu giám sát, dương tính 644 mẫu; trong đó: mẫu lấy từ các hộ có lợn bị bệnh là 935 mẫu (dương tính 633 mẫu), mẫu giám sát tại các hộ xung quanh hộ có lợn bị bệnh là 489 mẫu (dương tính 11 mẫu).

Đến nay, chưa có ổ dịch nào qua 30 ngày theo quy định tại Quyết định số 4527/QĐ-BNN-TY ngày 15/11/2018 của Bộ trưởng Bộ Nông nghiệp và PTNT về Kế hoạch hành động ứng phó khẩn cấp với bệnh DTLCP).

Mới đây nhất, trên địa bàn huyện Quỳnh Lưu (Nghệ An) phát hiện một ổ DTLCP. Theo đó, ngày 12/3 gia đình ông Hoàng Văn Lan (ngụ xóm 7, xã Quỳnh Mỹ) báo chính quyền địa phương thấy 2 con lợn nái và 20 con lợn con bị chết. Chi cục Chăn nuôi thú y tỉnh Nghệ An đã lấy mẫu đem đi xét nghiệm và cho kết quả dương tính với vi-rút DTLCP.

Ngay sau đó, chính quyền địa phương đã tiêu hủy toàn bộ số lợn của gia đình ông Lan và phun trừ hóa chất, vôi bột khử trùng tiêu độc ở các hộ trong xóm 7 và các xóm tiếp giáp.

Các địa phương có dịch cũng đã tiến hành các biện pháp phòng, dập dịch tại chỗ và hiện tốc độ lây lan dịch đang có xu hướng chậm lại.

Những khó khăn trong công tác phòng dịch

Theo ông Nguyễn Huy Đăng, Phó giám đốc Sở Nông nghiệp và PTNT Hà Nội, hầu hết các ổ DTLCP đều được phát hiện tại các hộ gia đình chăn nuôi nhỏ lẻ, chưa phát hiện các ổ DTLCP tại các trang trại chăn nuôi lớn. Chính vì vậy, khi phát hiện lợn của gia đình mình bị ốm chết, mặc dù chưa có kết luận chính thức từ các cơ quan thú y, các gia đình vẫn tự giết mổ lợn mắc bệnh và những con lợn chung đàn nhưng chưa chết đem ra thị trường để tiêu thụ, thậm chí nhiều gia đình còn giết mổ lợn bệnh chui không báo cho các cơ quan chức năng để bán thu tiền. Đây chính là khó khăn lớn nhất trong công tác phòng chống DTLCP.

Việc chăn nuôi lợn tại các gia đình sử dụng thức ăn chủ yếu lấy từ các cửa hàng ăn uống trên địa bàn thành phố, đây cũng là một trong những nguồn lây bệnh DTLCP, chính vì vậy, việc lây lan nhanh trong một thời gian ngắn vừa qua trên địa bàn Hà Nội và các tỉnh, thành là điều tất yếu.

Bản thân các hộ gia đình vẫn chưa có ý thức trong công tác tự phòng dịch bệnh, chưa khử trùng triệt để khu chăn nuôi của mình để tránh việc lây lan dịch bệnh.

Phó chủ tịch UBND huyện Kim Động (Hưng Yên) Nguyễn Viết Quý cho biết: Khó khăn trong công tác phòng chống DTLCP trên địa bàn của huyện hiện nay là kinh phí hỗ trợ cho người dân, mặc dù đã có chủ trương từ chính quyền các cấp về việc hỗ trợ kinh phí đối với các hộ dân chăn nuôi lợn có lợn chết do DTLCP, tuy nhiên, việc hỗ trợ cần phải có thời gian, có kế hoạch, có phương án đề xuất từ cơ sở để có phương án hỗ trợ cho đúng, do ngân sách phải chờ từ cấp trên nên việc chi trả tiền hỗ trợ cho các hộ gia đình chăn nuôi vẫn còn chưa kịp thời.

Nhiều hộ dân huyện Kim Động tại các địa bàn có ổ DTLCP cho biết, tuy gia đình nằm trong ổ dịch nhưng lợn của họ chưa bị nhiễm dịch, nhưng do yêu cầu của chính quyền và các ngành chức năng không cho phép vận chuyển, giết mổ lợn trong vùng dịch ra ngoài vùng không có dịch, chỉ được tiêu thụ ngay tại chỗ, chính vì vậy, gây không ít khó khăn cho người chăn nuôi về việc tiêu thụ sản phẩm chăn nuôi.

Trong khi đó, bà Lê Thị Hạnh, chủ một trại heo trong thôn Tân Ngữ 2 (xã Định Long – Yên Định – Thanh Hóa) tỏ ra lo lắng vì hơn 400 con của gia đình không thể xuất bán. “Chúng tôi đứng ngồi không yên vì dù lợn của trang trại không mắc bệnh, nhiều đàn lợn đã đến thời điểm xuất bán nhưng nằm trong vùng có dịch nên gia đình phải tuân thủ quy định. Chúng tôi cũng tiêu tốn khá nhiều tiền để mua thức ăn cho lợn và các thiết bị, hóa chất để tiêu độc, vệ sinh chuồng trại”, bà Hạnh cho hay.

Hộ gia đình ông Lê Văn Thanh và ông Nguyễn Khắc Hùng (Yên Định – Thanh Hóa) cho hay, các ông đã nghe thông tin Thủ tướng Chính phủ đồng ý mức giá hỗ trợ lợn nhằm giúp nông dân nhanh chóng khôi phục sản xuất khi dịch đi qua. Thế nhưng, 2 gia đình này cũng lo lắng vì toàn bộ nguồn thu đều trông chờ vào chăn nuôi, giờ lợn mắc bệnh tiêu hủy hết nhưng tiền hỗ trợ vẫn chưa có.

“Gia đình có lợn mắc bệnh phải tiêu hủy đã là thiệt hại lắm rồi. Sau khi dịch đi qua, để chăn nuôi lại ngay là không thể mà phải mất cả năm. Bên cạnh đó, giá hỗ trợ thiệt hại vẫn còn thấp so với giá thị trường, đặc biệt là giá mua lợn giống và lợn sinh sản, nên chúng tôi mong nhà nước có chính sách hỗ trợ cho từng loại lợn khác nhau theo giá thị trường, để người dân bớt thiệt thòi”, ông Hùng bày tỏ.

Theo đánh giá của đại diện Bộ Nông nghiệp và PTNT, giá hỗ trợ hộ chăn nuôi có lợn buộc phải tiêu hủy theo quy định hiện nay là 38.000 đồng/kg lợn hơi, thấp hơn so với giá thị trường; nhiều nơn chỉ hỗ trợ 27.000 đồng/kg; thời gian hỗ trợ kéo dài nhiều tháng; thủ tục hỗ trợ vướng vì quy định của người chăn nuôi phải đăng ký và có xác nhận của chính quyền. Nhưng thực tế các nội dung này không khả thi vì hiện cả nước có hàng triệu hộ chăn nuôi lợn đan xen trong các khu dân cư và hầu hết các hộ chăn nuôi không khai báo, đăng ký khi nuôi lợn; thủ tục hỗ trợ mất nhiều thời gian, người dân bán chạy lợn bệnh, lợn nghi bệnh, không báo cho chính quyền và cơ quan thú y.

Mặt khác, từ cuối năm 2018 đến nay, nhiều địa phương đã thực hiện việc sáp nhập cơ quan thú y cấp tỉnh thành trung tâm dịch vụ kỹ thuật nông nghiệp, cơ quan thú y cấp huyện được sáp nhập thành trung tâm dịch vụ kỹ thuật nông nghiệp nhưng việc tổ chức triển khai các nhiệm vụ phòng, chống dịch bệnh động vật bị trì trệ, không hiệu quả, còn nhiều tồn tại bất cập như: Không tổ chức chủ động giám sát, kịp thời nắm bắt thông tin và báo cáo tình hình dịch bệnh; không tổ chức thực hiện việc vệ sinh, tiêu độc khử trùng; không triển khai tiêm phòng vắc xin, không xử lý các trường hợp vi phạm…

Về hóa chất, phòng chống dịch bệnh, việc tổ chức đấu thầu thường mất nhiều thời gian, nhất là khi có dịch bệnh xảy ra ở phạm vi rộng, dẫn đến sử dụng hết lượng hóa chất dự phòng của các địa phương, cần phải đấu thầu mua hóa chất mới.

Các trang thiết bị, phương tiện đi lại của nhiều địa phương và các cơ quan chuyên môn đã bị hỏng, không còn hoạt động hiệu quả vì sau nhiều năm được dùng để phòng, chống các loại dịch bệnh động vật khác.

Hỗ trợ tối đa cho người chăn nuôi

Trước những khó khăn trên, Bộ Nông nghiệp và PTNT đã đưa ra nhiều giải pháp phòng chống dịch bệnh trong thời gian tới. Theo đó, các đơn vị cần triển khai đồng bộ các giải pháp cấp bách khống chế bệnh DTLCP theo Chỉ thị số 04/CT-TTg ngày 20/2/2019 của Thủ tướng Chính phủ.

Đồng thời, Bộ cũng đề xuất với Thủ tướng Chính phủ đưa vào Nghị quyết phiên họp thường kỳ của Chính phủ cho phép hỗ trợ 80% giá thị trường đối với lợn con, lợn thịt và tăng gấp 1,5-1,8 lần đối với lợn nái, lợn đực giống buộc phải tiêu hủy; bỏ điều kiện phải khai báo và có xác nhận của UBND cấp xã khi nuôi lợn vì không khả thi; kinh phí lấy từ quỹ phòng, chống thiên tai của địa phương.

Bộ cũng đề xuất cần huy động cả hệ thống chính trị vào cuộc để tổ chức ngăn chặn, khống chế bệnh DTLCP; đặc biệt là các ngành Công an, Quân đội, Ban chỉ đạo 389, cơ quan hải quan … siết chặt tình trạng buôn bán, vận chuyển lậu lợn, sản phẩm lợn.

Theo đó, các địa phương cần khẩn trương xây dựng và ban hành kịch bản cho các tình huống dịch bệnh xuất hiện ở quy mô và phạm vi khác nhau. Và kêu gọi sự chung tay, chung sức với ngành nông nghiệp của các doanh nghiệp trong và ngoài nước trong việc phòng chống dịch bệnh hiệu quả và xây dựng các chuỗi sản xuất chăn nuôi đảm bảo an toàn dịch bệnh.

Đề nghị các tổ chức quốc tế (FAO, OIE) và các nước (Hoa Kỳ, Australia, EU…) xem xét hỗ trợ Việt Nam trong công tác phòng, chống bệnh DTLCP và các loại dịch bệnh động vật khác.

Kiện toàn hệ thống thú y các cấp

Thực hiện Nghị quyết 18 và 19 của Bộ Chính trị về đổi mới, sắp xếp bộ máy tinh gọn, hiệu quả, nhiều tỉnh, thành phố đã nhập và giải thể thú y cơ sở cấp huyện để vào Trung tâm dịch vụ.

Trước tình hình dịch tả lợn châu Phi diễn biến phức tạp, ngày 20/2/2019 Thủ tướng Chính phủ Ngyễn Xuân Phúc ban hành Chỉ thị 04/CT-TTg về việc triển khai đồng bộ các giải pháp cấp bách khống chế bệnh dịch tả lợn châu Phi.

Chỉ thị yêu cầu, Chủ tịch UBND các tỉnh, thành phố duy trì và kiện toàn hệ thống thú y các cấp theo đúng quy định của Luật Thú y (có 4 cấp, từ trung ương đến cấp xã, phường) để bảo đảm các yêu cầu tổ chức triển khai có hiệu quả các biện pháp phòng, chống dịch bệnh động vật.

Trao đổi với phóng viên, ông Nguyễn Văn Công, Chi cục trưởng Chi cục Chăn nuôi và Thú y tỉnh Tuyên Quang cho biết, hiện Tuyên Quang vẫn đang thực hiện theo Luật Thú y. Khi còn hệ thống thú y cơ sở sẽ phát hiện dịch bệnh nhanh, chính xác, kịp thời, đồng bộ và hiệu quả. Chi cục đã có nhiều đề nghị về hệ thống thú y 4 cấp như Luật Thú y.

Còn theo lãnh đạo Chi cục Chăn nuôi và Thú y tỉnh Hà Giang, Chi cục đang làm đề án để sáp nhập thú y cơ sở thì Trung ương có văn bản yêu cầu tạm dừng. Trong lúc dịch tả châu Phi đang có diễn biến phức tạp thì hệ thống thú y cơ sở có nhiều thuận lợi trong việc chỉ đạo, kiểm tra, nắm bắt thông tin kịp thời từ cơ sở. Khi không còn thú y cơ sở, không có ngành dọc rất khó chỉ đạo.

Ông Đỗ Thái Mỹ, Chi cục trưởng Chi cục Thú y tỉnh Điện Biên cho biết, trên địa bàn vẫn còn nguyên hệ thống thú y từ tỉnh đến xã. Có thú y cơ sở, việc tổ chức, giám sát sẽ thống nhất từ tỉnh xuống xã, chỉ đạo theo hệ thống như vậy rất thuận lợi, nhanh, khẩn trương, hướng dẫn cũng dễ dàng.

“Hệ thống thú y cơ sở chưa thay đổi nên mọi công việc vẫn ổn định. Do vậy, vừa qua tỉnh đã kịp thời phát hiện dịch một cách nhanh chóng. Ngày 4/3 có dấu hiệu dịch xuất hiện, trạm thú y đã lấy mẫu đi xét nghiệm, ngày 5/3 có kết quả, tỉnh đã triển khai các biện pháp ngăn chặn dịch. Ngày 7/3, tỉnh hoàn tất các văn bản chỉ đạo vĩ mô trong việc ngăn hặn, phòng chống dịch”, ông Mỹ cho biết thêm.

Từ thực tế phòng chống dịch tả lợn châu Phi, cần xem xét việc duy trì, bố trí lực lượng thú y cơ sở sao cho hợp lý, đảm bảo phát hiện và ngăn chặn kịp thời khi có dịch bệnh xảy ra.

Hoàng Văn

Phạm Ngọc Thủy