Quan tâm hơn nữa đời sống đồng bào dân tộc thiểu số, miền núi

Gốc
Ngay trong ngày làm việc đầu tiên của kỳ họp thứ tám, Quốc hội (QH) khóa XIV, các đại biểu QH đã dành thời gian nghe Tờ trình phê duyệt và Báo cáo thẩm tra Đề án tổng thể phát triển kinh tế - xã hội vùng đồng bào dân tộc thiểu số và miền núi (DTTS, MN), vùng có điều kiện đặc biệt khó khăn (Đề án). Điều này cho thấy sự quan tâm đặc biệt và quyết tâm của Đảng, Nhà nước ta trong việc xây dựng cuộc sống ấm no, yên bình, phát triển cho đồng bào vùng khó khăn.

Nước ta có 53 DTTS với hơn 14 triệu người, gần ba triệu hộ, cư trú thành cộng đồng ở 51 tỉnh, thành phố, 548 huyện, 5.266 đơn vị hành chính cấp xã, trong đó có 382 xã biên giới, chủ yếu ở vùng Tây Bắc, Tây Nguyên, Tây Nam Bộ và Tây Duyên hải miền trung, chiếm ba phần tư diện tích cả nước… Trong rất nhiều năm qua, nhiều nguồn lực đã được đầu tư nhằm phát triển kinh tế - xã hội, đời sống tinh thần cho nhân dân nơi đây. Nhờ vậy, cuộc sống của bà con DTTS, MN đã có nhiều khởi sắc về mọi mặt.

Tuy nhiên, có rất nhiều nguyên nhân khiến tình hình kinh tế - xã hội vùng đồng bào DTTS, MN chưa phát triển, thậm chí nhiều nơi khó khăn, vất vả; đời sống tinh thần, điều kiện sống bà con thiếu thốn, nghèo nàn... Nhiều đại biểu QH rất trăn trở vấn đề này và đồng tình với nhận định của Chính phủ. Đó là: Đồng bào DTTS sinh sống chủ yếu ở vùng núi cao, biên giới, địa hình chia cắt, khí hậu khắc nghiệt, biến đổi khí hậu, sự cố môi trường bất thường… cho nên rất khó khăn thu hút đầu tư. Bên cạnh đó, chính sách dân tộc nhiều đầu mối quản lý, trách nhiệm không rõ ràng, nguồn lực vừa thiếu, vừa phân tán, dàn trải cho nên chưa đạt được mục tiêu đề ra. Tình hình đó dẫn đến thực trạng vùng đồng bào DTTS, MN vẫn là khu vực có tỷ lệ hộ nghèo cao nhất, thu nhập bình quân đầu người thấp hơn nhiều so với cả nước… Một bộ phận hộ DTTS, MN thiếu đất ở, nhà ở, đất sản xuất, nước sinh hoạt nhưng chưa được hỗ trợ kịp thời. Tỷ lệ người DTTS chưa đọc thông, viết thạo tiếng Việt còn cao; mức độ tiếp cận các dịch vụ y tế của vùng đồng bào DTTS còn nhiều khó khăn. Một số hủ tục lạc hậu, tệ nạn xã hội, tội phạm buôn bán, vận chuyển trái phép chất ma túy, mua bán người qua biên giới... diễn biến phức tạp, tiềm ẩn nguy cơ mất ổn định an ninh trật tự.

Chính vì vậy, Đề án ra đời đã thu hút sự quan tâm đặc biệt của nhân dân và cử tri DTTS, MN và vùng đặc biệt khó khăn. Bà con hy vọng, mong chờ Đề án được triển khai sẽ là một nguồn lực, một nền tảng mạnh mẽ thúc đẩy kinh tế - xã hội phát triển nhanh hơn, bền vững hơn. Bên hành lang QH hay thảo luận tại tổ cũng như trả lời phỏng vấn báo chí, nhiều đại biểu QH nhận định: Đề án rất quan trọng, cần thiết phải thông qua.

Tuy nhiên để đạt được mục tiêu nêu trên, cần một quá trình bền bỉ và việc triển khai thực hiện Đề án cần được quan tâm, tập trung cao với sự vào cuộc quyết liệt của cả hệ thống chính trị. Trong đó, các cơ quan chức năng, các địa phương cần phân tích, làm rõ thêm quan điểm, chủ trương, chính sách của Ðảng và Nhà nước về chính sách dân tộc giai đoạn vừa qua đã phù hợp tình hình thực tiễn chưa? Giai đoạn mới cần có sự đổi mới như thế nào để tập trung được nguồn lực, đi vào khâu cốt lõi, đột phá, tháo gỡ những điểm khó khăn nhất. Về vấn đề này, đại biểu Bùi Văn Cường (Đác Lắc) nêu ý kiến: Đề án có ý nghĩa xã hội và nhân văn, được chuẩn bị khá kỹ lưỡng, công phu, trách nhiệm, có tính khả thi. Tuy nhiên, những giải pháp Đề án đưa ra hiện đang nghiêng nhiều về việc chăm lo, hỗ trợ mà chưa chú trọng phát huy năng lực của chính bản thân người dân. Cần đồng hành để người DTTS tự vươn lên, tự thay đổi tập quán, nếp nghĩ, cách làm trong lao động - sản xuất, đời sống theo hướng tiến bộ thì sự phát triển mới bền vững. Tỉnh ủy Đác Lắc đang chỉ đạo xây dựng và tổ chức Cuộc vận động thay đổi nếp nghĩ, cách làm trong lao động sản xuất, đời sống của người dân; chỉ đạo cả hệ thống chính trị vào cuộc với nhiều giải pháp đồng bộ, căn cơ, để giúp đồng bào sớm vươn lên phát triển. Đồng thời phải giữ gìn, phát huy bản sắc văn hóa dân tộc. Bên cạnh đó, xây dựng Đề án cán bộ đồng bào DTTS tại chỗ để có chiến lược căn cơ, bài bản, tránh tình trạng “ăn đong”, hụt hẫng trong công tác này. Đại biểu Quàng Văn Hương (Sơn La) và một số đại biểu khác cho rằng, kết quả giảm nghèo theo chỉ tiêu là giảm, nhưng tỷ lệ nghèo trong đồng bào DTTS lại tăng lên. Có tới 118 văn bản quy định về các chính sách đối với đồng bào DTTS, tuy nhiên nguồn lực bố trí lại không đủ, không kịp thời; nhiều chính sách được thực hiện nhưng hiệu quả hạn chế, như: thiếu đất ở, thiếu đất sản xuất…

Nói về nguồn lực, nhiều đại biểu QH nhận định, đây là một trong những yếu tố quan trọng nhất để triển khai và thực hiện thành công Đề án. Chính phủ phải tính toán, trình QH thông qua nguồn lực thực hiện Đề án, tránh tình trạng ban hành chính sách mà không có nguồn lực, hay T.Ư xây dựng chính sách, địa phương cân đối nguồn lực. Khi nào bảo đảm được nguồn lực thực hiện sẽ thông qua chính sách, qua đó khẳng định hiệu quả thực chất của Đề án rất quan trọng này. Khi đã có nguồn lực, kinh phí thì phải được sử dụng hiệu quả, có giám sát, kiểm tra chặt chẽ với tinh thần trách nhiệm cao, tuyệt đối không để thất thoát, lãng phí, tham ô, tham nhũng… Một trong những hướng đi cần quan tâm là việc xây dựng cơ chế để huy động, liên kết với nguồn lực xã hội hóa của cộng đồng, doanh nghiệp nhằm tăng cường đầu tư vùng đồng bào DTTS, MN và vùng đặc biệt khó khăn.

Có ý kiến băn khoăn: Đề án thì thiết thực nhưng mục tiêu trong Đề án cần sát, đúng tình hình thực tiễn. Vì vậy, việc đặt mục tiêu thu nhập của đồng bào dân tộc thiểu số năm 2025 tăng gấp hai lần so với năm 2020; năm 2030 thu nhập tăng gấp 2,5 lần năm 2026 là rất khó khả thi. Bên cạnh đó, một số nhận định, đánh giá chính sách phát triển kinh tế - xã hội vùng đồng bào DTTS, MN còn chưa phù hợp, chưa quan tâm, phân tích đặc điểm, đặc thù vùng, miền, phong tục tập quán. Cũng chính vì vậy, thực tế thời gian qua, có thực trạng chúng ta đang hỗ trợ đồng bào những thứ mà Nhà nước có, chưa quan tâm thỏa đáng những thứ người dân cần. Một vấn đề quan trọng khác là khi triển khai Đề án phải có nhiều giải pháp cụ thể, phù hợp để kêu gọi, thu hút doanh nghiệp đầu tư giải quyết những hạn chế về hạ tầng giao thông, đồng thời tạo ra và giải quyết việc làm tại chỗ cho đồng bào. Các chính sách hỗ trợ doanh nghiệp từ đầu tư ban đầu, triển khai kinh doanh, hỗ trợ đất đai và nguồn vốn… cần công khai, minh bạch và phù hợp.

Mục tiêu cụ thể đến năm 2025: Thu nhập bình quân của người dân tộc thiểu số tăng gấp hai lần so với năm 2020; Tỷ lệ hộ nghèo hằng năm giảm từ 3% đến 5%; 100% xã có đường ô-tô đến trung tâm, theo tiêu chuẩn quy định của Bộ Giao thông vận tải; 70% số thôn, bản có đường ô-tô đến trung tâm được cứng hóa; 80% số thôn, bản có nhà sinh hoạt cộng đồng… Mục tiêu cụ thể đến năm 2030: Thu nhập bình quân của người dân tộc thiểu số tăng gấp 2,5 lần so với năm 2026. Không còn hộ đói; giảm 80% số hộ nghèo so với năm 2020; phấn đấu 80% số hộ gia đình có mức sống bằng với mức sống dân cư trong khu vực…

(Nguồn: Tờ trình phê duyệt Đề án của Chính phủ)

Đề án xác định phạm vi thực hiện ở vùng đồng bào DTTS, MN trên địa bàn 5.266 đơn vị hành chính cấp xã, của 548 huyện, thị xã, thành phố, thuộc 51 tỉnh, thành phố trực thuộc T.Ư. Hội đồng Dân tộc cho rằng, trong tổng số 5.266 xã thuộc vùng đồng bào DTTS, MN, có 1.957 xã đặc biệt khó khăn và 20.176 thôn, bản đặc biệt khó khăn. Do vậy, đề nghị Chính phủ cần xác định phạm vi ưu tiên của Đề án theo hướng tập trung vào “vùng đặc biệt khó khăn” của vùng đồng bào DTTS, MN để ưu tiên nguồn lực đầu tư, khắc phục tình trạng dàn trải, cào bằng, thiếu trọng tâm, trọng điểm như hiện nay.

(Nguồn: Báo cáo thẩm tra Đề án của Hội đồng Dân tộc)

Song Linh

Nguồn Nhân Dân: http://nhandan.com.vn/chinhtri/tin-tuc-su-kien/item/42044502-quan-tam-hon-nua-doi-song-dong-bao-dan-toc-thieu-so-mie n-nui.html