Tan tành một di tích

Gốc
QĐND - Dù đã được công nhận là Di tích lịch sử cấp tỉnh nhưng nhiều năm qua, do chưa một lần được tu bổ nên đình làng Hiền Lộc (tổ 2, thôn 1, xã Bình Lãnh, huyện Thăng Bình, tỉnh Quảng Nam) giờ đã thành một phế tích.

Còn đâu dấu xưa huy hoàng!

Dừng chân bên tỉnh lộ 14E, rẽ qua một đoạn đường lởm chởm đá dăm là thấy một cổng vòm bằng gạch. Bước qua cổng vòm này, một cảnh tượng sững sờ đập vào mắt: Những hàng cột kèo nằm dưới nền đất, những bức tường rụng rời gạch vỡ, những mảnh ngói âm dương lẫn với cỏ hoang… Dù đã cố nhón chân thật khẽ nhưng chúng tôi không ngăn được những thớ gỗ, những mảnh gốm vụn vỡ dưới chân mình.

Đây là một kiến trúc đã được công nhận là Di tích lịch sử cấp tỉnh vào ngày 21-11-2005, theo Quyết định của UBND tỉnh. Theo một tư liệu chúng tôi có được thì đình được xây dựng vào khoảng nửa đầu thế kỷ XVI. Nhưng căn cứ vào những dòng Hán tự viết trên xà của đình mà các vị bô lão kể lại và những dòng Hán tự ghép mảnh “Mosaic” trên cổng vòm thì đình có từ thời vua Gia Long triều Nguyễn, tức vào đầu thế kỷ XIX. Ngoài chức năng hành chính của làng, đình còn là nơi thờ tự các vị tiền hiền, hậu hiền và những bậc tiền bối có công khai phá, dựng làng lập ấp ở làng Hiền Lộc.

Cổng gạch còn sót lại.

Ngôi đình xưa kia tọa lạc trong một khuôn viên rộng 510m2, thiết kế theo kiến trúc truyền thống “nội công ngoại quốc” (chữ công và chữ quốc trong Hán tự). Bao quanh đình là dãy tường bằng gạch trát vôi. Vào đình là phải qua một cổng vòm bằng gạch lợp ngói, có khắc chữ đình Hiền Lộc (bằng Hán tự). Phía trước đình là bức bình phong được trang trí hình một con hổ đắp nổi. Toàn bộ khung đình chịu lực trên 30 cột gỗ mít.

Với thời gian tồn tại lâu dài và với kiến trúc đặc trưng như vậy thì ngôi đình cung cấp những thông tin cần thiết về quá trình di dân từ Đàng Ngoài vào và quá trình hình thành cộng đồng dân cư tại làng Hiền Lộc nói riêng, tại Quảng Nam nói chung. Không những vậy, ngôi đình từng là nơi làm việc của chính quyền cách mạng xã Bình Lãnh sau Cách mạng tháng 8-1945. Trong giai đoạn 1954- 1959, ngôi đình cũng là nơi ghi dấu bao tội ác của đế quốc Mỹ và bè lũ tay sai. Biết bao cán bộ cách mạng đã hy sinh tại đây bởi những ngón đòn tra tấn dã man của địch.

Vẫn là chuyện thiếu tiền?

Vậy mà di tích xưa đã trở thành một phế tích, chỉ còn lại một cổng vòm trơ trọi cùng một bình phong. Khi xưa, bước qua cổng vòm là thấy một kiến trúc huy hoàng thì nay bước qua cổng vòm: Những bó củi của người dân địa phương chất đầy ở đây càng làm cho phế tích chẳng khác gì một đống củi mục. Ông Huỳnh Xứng (75 tuổi), nhà sát bên cạnh đình, là người trông coi đình của làng Hiền Lộc cho biết: “Sau ngày giải phóng, ngôi đình chỉ bị hỏng một khoảnh nhỏ bằng cái nón lá ở phần mái vì bom đạn chiến tranh. Do không có ai tu bổ nên vết hỏng này, qua mưa nắng càng loang ra, cho đến năm 1985 thì toàn bộ phần mái của đình bị sụp. Đến cơn bão năm 2002, đình bị sụp một phần. Đến cơn bão năm 2008 thì sụp hoàn toàn”.

Vì sao ngay từ lúc đình mới bị hư hại người dân địa phương lại không kịp thời tu bổ, để tình trạng hư hại ngày càng tiếp diễn; và vì sao dân làng lại không kịp thời di dời những phần điêu khắc của kiến trúc để có cơ sở phục dựng về sau? Ông Xứng giải thích rằng, vì đời sống của đại bộ phận người dân ở đây còn nhiều khó khăn nên không có khả năng làm những công việc này.

Theo nhiều người dân, từ đợt hư hại vào năm 1985 đến nay, dân làng Hiền Lộc, qua các cuộc tiếp xúc cử tri, đã nhiều lần đề nghị với chính quyền xã cấp kinh phí cho dân tu bổ ngôi đình nhưng đề nghị của họ không được quan tâm. Bởi, theo ông Nguyễn Phước Nhung, Chủ tịch UBND xã Bình Lãnh, với nguồn kinh phí eo hẹp của xã thì xã không thể làm gì được; về phần mình, xã cũng đã nhiều lần kiến nghị lên huyện xin hỗ trợ kinh phí tu bổ ngôi đình nhưng kiến nghị vẫn không được đáp ứng. Bởi, theo ông Phan Chí Thanh, Phó trưởng phòng Văn hóa-Thể thao huyện Thăng Bình, thì huyện cũng không thể làm gì được khi mà nguồn kinh phí của huyện quá eo hẹp. Huyện cũng đã nhiều lần kiến nghị lên tỉnh xin hỗ trợ kinh phí nhưng cho đến giữa năm 2010 thì tỉnh vẫn chưa quan tâm.

Tất cả đều đổ lỗi cho việc thiếu tiền. Tuy nhiên, ông Phan Chí Thanh cho biết, tỉnh đã có quyết định ký ngày 26-11-2010 về việc phê duyệt Đề án tu bổ cấp thiết di tích cấp tỉnh trên địa bàn tỉnh trong giai đoạn 2011-2020. Đình Hiền Lộc có tên trong danh sách các di tích cần tu bổ; theo đó, đình sẽ được tu bổ vào năm 2012, với tổng kinh phí dự kiến là 600 triệu đồng, trong đó, ngân sách Nhà nước chiếm 70% (420 triệu đồng), 30% còn lại (180 triệu đồng) là nguồn xã hội hóa vận động nhân dân đóng góp. Nhưng ông Phan Chí Thanh cho rằng, khác với các di tích có tên trong danh sách được tu bổ, đình Hiền Lộc giờ chỉ còn là phế tích nên không thể tu bổ mà chỉ có thể phục dựng lại toàn bộ. Bởi vậy, 600 triệu đồng dự kiến nêu trên chỉ là muối bỏ bể, chưa đủ trả công thợ. Trong khi đó, tiền thuê chuyên gia phục dựng, tiền mua vật liệu (chủ yếu là gỗ)… lại ngốn rất nhiều kinh phí trong thời vật giá leo thang như hiện nay.

Ông Thanh đề nghị rằng, tỉnh nên giao việc phục dựng ngôi đình cho một chủ đầu tư, một tổ chức nào đó mạnh về kinh tế. Theo đó, tổ chức này sẽ tiến hành mọi công đoạn phục chế ngôi đình, cả về phân bổ vốn lẫn thi công. Tỉnh sử dụng 600 triệu đồng trên cho doanh nghiệp ứng trước và từ từ trả lại vốn lẫn lãi suất cho doanh nghiêp này. Có như vậy mới mong phục chế lại ngôi đình trong khi nguồn kinh phí muôn thuở vẫn eo hẹp.

Mai Thiên Lý - Văn Út

Tin nóng

Tin mới