Tăng thuế tiêu thụ đặc biệt thuốc lá: Thuốc lá lậu sẽ thống trị thị trường

Gốc

Tiêu hủy thuốc lá nhập lậu. Ảnh: Thu Hà

Bộ Tài chính vừa có đề xuất một số thay đổi trong biểu thuế tiêu thụ đặc biệt (TTĐB) áp dụng với thuốc lá điếu. Ngay sau đó, Hiệp hội Thuốc lá VN đã chính thức có văn bản gửi Thủ tướng Chính phủ, các bộ Tài chính, Công Thương góp ý kiến cho dự luật SĐBS Luật Thuế TTĐB, đồng thời gặp gỡ báo chí (ngày 4.3) để rộng đường dư luận. Theo đó, Hiệp hội Thuốc lá VN đã đề xuất cần có lộ trình tăng thuế hợp lý, đi đôi với việc kiểm soát thuốc lá lậu trên quy mô toàn quốc để tránh cho ngân sách thất thu thuế và thị phần thuốc lá nội làm chủ trên sân nhà.

Công khai áp đảo thị trường

Theo số liệu khảo sát được công bố của các tổ chức quốc tế, hiện VN đang đứng thứ 2 trong số 11 quốc gia Châu Á có tình trạng buôn lậu thuốc lá lớn nhất. Theo thống kê, năm 2013, tổng lượng thuốc lá tiêu thụ tại VN là 104,8 tỉ điếu, thì có tới 17 tỉ điếu là nhập lậu.

Thuốc lá nhập lậu hiện lấy đi 20% thị phần tiêu thụ thuốc lá trong nước, trong khi đó, do không phải chịu bất cứ khoản thuế nào nên ngân sách nhà nước đang bị thất thu nghiêm trọng từ thuốc lá lậu. Theo ước tính của Hiệp hội Thuốc lá VN, ngân sách quốc gia đã thất thu từ thuốc lá lậu lên tới 6.500 tỉ đồng (tương đương 309 triệu USD) trong năm 2012, tức 42% tổng đóng góp ngân sách của toàn ngành công nghiệp thuốc lá.

Ông Vũ Văn Cường - Chủ tịch Hiệp hội Thuốc lá VN, Chủ tịch HĐTV TCty Thuốc lá VN (Vinataba) - cho biết: Thuốc lá là mặt hàng không khuyến khích tiêu dùng nên thuế TTĐB tăng đã đáng kể và liên tiếp kể từ tháng 1.2006 (từ 45% vào năm 2005 lên 55% vào năm 2006 và 65% vào năm 2008).

Tuy nhiên, đã có sự tỉ lệ thuận giữa thuế TTĐB và sự tăng trưởng đột biến của thuốc lá nhập lậu. Trong khoảng thời gian từ 2006-2012, thuế tăng thêm 20% thì thuốc lá lậu đã tăng với mức chóng mặt, tăng 50% (tương đương với khoảng 6 tỉ điếu). Trong khi đó, công nghiệp thuốc lá là ngành hoạt động trong môi trường pháp lý hết sức nghiêm ngặt.

Hiện tất cả các quy định ngặt nghèo đối với thuốc lá chính ngạch đều bị tính trên đầu sản phẩm, cụ thể, như in cảnh báo sức khỏe bằng hình ảnh chiếm 50%, đóng góp vào Quỹ Phòng, chống tác hại của thuốc lá (từ 1.5.2013 là 1% trên giá tính thuế TTĐB, tăng lên 1,5% vào tháng 5.2016 và đạt mức 2% vào tháng 5.2019), cấm quảng cáo và khuyến mại dưới mọi hình thức.

“Trong bối cảnh sản xuất thuốc lá trong nước gặp khó khăn thì việc tăng thuế TTĐB sẽ càng đẩy giá thuốc lá lên cao, khiến người tiêu dùng sẽ quay lưng với thuốc lá nội và lựa chọn thuốc lá lậu rẻ hơn. Cuối cùng, mục đích ngăn chặn sự tiêu dùng thuốc lá không đạt được, mà đẩy thị phần của thuốc lá nội cho thuốc lậu chiếm lĩnh. Một khi người tiêu dùng (NTD) dễ tiếp cận nguồn cung thuốc lậu thường xuyên sẽ khó khiến họ quay trở lại mua những sản phẩm hợp pháp vì giá chịu thuế cao” - ông Cường nói.

Tăng thuế có chống được thuốc lậu?

Đứng trên quan điểm của Bộ Tài chính, bộ này khẳng định, tăng thuế TTĐB với thuốc lá là cần thiết bởi mục đích của tăng thuế là nhằm giảm số người hút thuốc lá, một khi giá thuốc lá không còn hấp dẫn thì số người hút thuốc sẽ giảm đáng kể.

Theo tính toán của Bộ Tài chính, nếu tăng thuế suất 10% theo lộ trình lên 75% từ 1.7.2015 và đạt đỉnh là 85% từ 1.1.2018 thì mức đóng góp vào ngân sách của ngành thuốc lá sẽ tăng khoảng 2.900 tỉ đồng vào năm 2016, riêng đóng góp của TCty Vinataba sẽ tăng gấp đôi hiện nay vào năm 2018.

Tuy nhiên, với điều kiện phải đi đôi với việc đẩy lùi thuốc lá lậu. Tổ chức Y tế thế giới cũng khuyến cáo: VN cần tăng nhanh thuế TTĐB để giảm số lượng người hút thuốc và giảm khoảng 500.000 ca tử vong do thuốc lá mỗi năm. Nếu không tăng thêm 10% như đề xuất của Bộ Tài chính mà kéo dài lộ trình này thì phải đảm bảo đến năm 2020, thuế TTĐB phải tăng gấp đôi hiện nay (tức tăng 130%).

Tuy nhiên, vấn đề đặt ra là làm thế nào để giảm thực sự lượng cung thuốc lá, không phải “bịt lỗ hà ra lỗ hổng”, giảm thị phần thuốc lá sản xuất trong nước, tăng thị phần thuốc lá lậu? Theo đại diện Vụ Thị trường trong nước (Bộ Công Thương), tăng thuế TTĐB trong bối cảnh buôn lậu thuốc lá chưa bị đẩy lùi sẽ khiến nhà nước thất thu thuế hơn là tăng thu từ thuế TTĐB.

Hiệp hội cho rằng các biện pháp về thuế và giá là những biện pháp quan trọng nhằm giảm thiểu tác hại của thuốc lá. Tuy nhiên cũng cần phải cân nhắc và triển khai phù hợp với tình hình thực tế của ngành thuốc lá VN. Do vậy, cần phải xem xét và dãn lộ trình.

Từ năm 2007, tất cả các thuốc lá nhập lậu đều phải tiêu hủy và mỗi bao thuốc lá lậu bị tiêu hủy sẽ được hiệp hội hỗ trợ 1.100đ/bao và hiện hiệp hội đang đề nghị hỗ trợ lên 3.500đ/bao.

Trước đề xuất của Bộ Tài chính, Hiệp hội Thuốc lá VN kiến nghị từ nay đến hết năm 2015 chưa tăng thuế thu nhập đặc biệt đối với thuốc lá. Cùng đó, Bộ Công Thương cũng đề xuất có thể xem xét tăng thuế TTĐB có lộ trình với mức tăng mỗi lần thêm khoảng 5% là phù hợp.

Cùng với đó, TCty Thuốc lá cũng đề xuất nên lấy chính nguồn thu từ thuốc lá để hỗ trợ cho lực lượng chống buôn lậu. Cụ thể, đề xuất tăng mức hỗ trợ tiêu hủy thuốc lá lậu từ 100 đồng/bao lên 500 đồng/bao, và mức hỗ trợ cho mỗi bao thuốc lá lậu bắt được từ 1.000 đồng/bao lên 3.500 đồng/bao.

Thuốc lá lậu ảnh hưởng đến kinh tế xã hội:

Làm mất sản lượng nguyên liệu trên 18.000 tấn/năm (tương đương với diện tích trồng 10.000ha); 5 triệu công lao động không có việc làm trong 5 tháng và mất việc làm của công nhân khoảng 600.000 công/năm; các DN sản xuất hợp pháp bị mất cả về doanh số và thị phần.

Thuốc lá lậu không tuân thủ bất kỳ một quy định nào về cảnh báo sức khỏe bằng hình ảnh, ATVSTP như lộ trình giảm Tar và nicotin, ảnh hưởng lớn tới sức khỏe của người dùng.

(Nguồn: Hiệp hội Thuốc lá VN )

Tin nóng

Tin mới