Tín dụng nông nghiệp, nông thôn: Nông dân vẫn rất khó vay

Gốc
Tại cuộc tọa đàm trực tuyến "Đáp ứng tín dụng cho nông nghiệp, nông thôn” do Cổng Thông tin điện tử Chính phủ, Bộ NN&PTNT và NHNN tổ chức ngày 15-8, nhiều ý kiến cho rằng, dù Chính phủ đã dành những ưu tiên đặc biệt cho tam nông nhưng tỉ lệ người dân được vay vốn từ các ngân hàng để phát triển sản xuất còn rất thấp. Trong khi đó, khu vực nông thôn lại bị "tín dụng đen” thao túng …

Ảnh: Hoàng Long

Chưa đầy 4% số hộ được vay vốn

Theo số liệu điều tra tiếp cận nguồn lực hộ nông thôn Việt Nam (VARHS) giai đoạn 2006 - 2012, có 50% số hộ nông dân được khảo sát có vay nợ, trong đó, 60% ghi nhận có vay của ngân hàng (NH). Tuy nhiên, quy mô vay rất thấp, chỉ chiếm 13,6% trong tổng lượng vay. Nhu cầu cao, điều kiện cho vay được nới rộng nhưng vẫn khó tiếp cận vốn, tái diễn tình trạng vay "tín dụng đen” đang là rào cản lớn với tín dụng khu vực nông nghiệp, nông thôn.

Theo ông Lại Xuân Môn, Phó Chủ tịch Hội Nông dân Việt Nam, mặc dù Đảng, Nhà nước đã có nhiều chủ trương, cơ chế, chính sách về tín dụng, trong đó có Nghị định 41 để khai thông dòng tín dụng về nông thôn nhưng đến nay, dư nợ NH thông qua tín dụng của Nghị định 41 mới đạt khoảng 300.000 tỷ đồng. Đây là con số quá ít so với 70% người dân sống bằng nghề nông. Nói rõ về con số vay ít ỏi, ông Môn cho biết, sau 2 tháng Nghị định 41 ra đời, Hội Nông dân đã ký thỏa thuận với NHNN, sau 4 tháng ký thỏa thuận với Agribank và đến giờ này, tín dụng dành cho nông dân thông qua Hội Nông dân mới là 13.000 tỷ đồng, trong khi hộ nông dân trong cả nước là 14 triệu hộ. Như vậy, chưa đến 4% số hộ nông dân được vay vốn trong khi bình thường khoảng 50% hoặc hơn có nhu cầu vay vốn. Nguyên nhân từ đâu? Ông Môn phân tích, rủi ro nông nghiệp lớn, quy mô cho vay vẫn nhỏ, lẻ. Dù điều kiện vay vốn cho nông dân đã không cần thế chấp nhưng nông dân vẫn phải có sổ đỏ mới vay được. Về DN thì lĩnh vực nông nghiệp không hấp dẫn, lợi nhuận ít, rủi ro cao. Thế nên họ cũng ít đầu tư vào nông nghiệp.

Ông Nguyễn Tiến Đông, Phó Tổng giám đốc NH Nông nghiệp và Phát triển nông thôn Việt Nam (Agribank) giải thích, đối tượng vay nông nghiệp thường bị tác động nhiều bởi điều kiện tự nhiên, rủi ro không chỉ đơn thuần từ trình độ năng lực quản lý của chính hộ vay, mà còn từ khách quan như hạn hán thiên tai, lũ lụt, dịch bệnh… Nông dân là đối tượng vay bị tổn tương lớn nhất. Món vay nhỏ, chi phí cao, rủi ro lớn, nếu không có lượng chi nhánh, lượng cán bộ gần dân, sát dân, muốn cho vay tới hộ dân rất khó, vì tín dụng chủ yếu là lòng tin, không hoàn toàn là vấn đề thế chấp. Thế chấp chỉ là điều kiện cần, không phải là điều kiện đủ. Do đó, một số NH thường cho vay đoạn giữa và cuối là thu mua và chế biến sản phẩm.

Đồng thời, việc NH giữ sổ đỏ là để tránh việc nhiều tổ chức tín dụng cho vay cùng 1 hộ mà quá khả năng trả nợ thì rủi ro cho cả hộ dân lẫn NH. Có số đỏ, UBND xã, phường có thể xác nhận diện tích đất sản xuất mà hộ nông dân đang sử dụng. Nhưng thực tế một số cấp ủy địa phương không quan tâm, không xác nhận để người dân có thể vay NH.

Ông Nguyễn Viết Mạnh, Vụ trưởng Vụ Tín dụng NHNN thì cho rằng, Chính phủ, NHNN luôn chỉ đạo quyết liệt để dành nguồn vốn tín dụng cho nông nghiệp, nông thôn. Thanh khoản NH cũng rất dồi dào, nhưng vốn vẫn ra từ từ, đó là do khả năng hấp thụ vốn yếu của nền kinh tế.

Không chỉ nông dân, DN cũng khó tiếp cận nguồn vốn vay, phải hoạt động cầm chừng vì thiếu vốn. Trong khi đó, thương lái nước ngoài lại tới tận hộ thu mua nông sản. Thừa nhận thực trạng này, ông Vũ Văn Tám, Thứ trưởng Bộ NN&PTNT cho rằng, đa số DN trong lĩnh vực nông nghiệp chưa đủ khả năng, tận dụng cơ hội của thị trường để tổ chức liên kết, đồng hành với nông dân sản xuất. Thực tế nông sản của chúng ta xuất thô nhiều, điều này chỉ phù hợp với thị trường gần như Trung Quốc, khả năng tiếp cận thị trường ở xa, tiềm năng lớn còn hạn chế. DN Việt cũng chưa chủ động tiếp cận thị trường. Mặt khác còn có những rào cản kỹ thuật ở các thị trường, gây khó khăn cho việc thâm nhập của nông sản Việt.

Tuy nhiên, một phần cũng do quy mô DN nông nghiệp còn nhỏ. Một thời gian dài chúng ta tổ chức theo các khâu sản xuất, trong đó dịch vụ chỉ là khâu đầu vào, hoặc đầu ra. Rất ít DN đủ năng lực tổ chức toàn bộ quy trình sản xuất từ đầu vào đến đầu ra sản phẩm.

Nguồn vốn vay ưu đãi từ Ngân hàng vẫn khó đến với người nông dân

Hiểm họa tín dụng đen

NH ngại cho vay tới hộ nông dân vì vốn giải ngân nhỏ, chi phí giám sát lớn, người dân vẫn vướng mắc cơ chế, thủ tục cho vay phức tạp. Khó tiếp cận tín dụng chính thức, tất yếu họ tìm đến tín dụng đen.

Bình về câu chuyện này, ông Mạnh cho rằng, điểm đầu tiên với tín dụng NH là phải có địa chỉ, mục tiêu cụ thể, và phải tính đến tập quán của người dân. Nhu cầu chi tiêu của hộ nông dân có những việc không đưa vào đối tượng vay được, thu nhập thì theo thời vụ nhưng chi tiêu theo hàng ngày và những việc lặt vặt không thể đến NH vay vốn, vì vậy xuất hiện thói quen vay lãi ngoài, vừa quen, vừa kịp thời.

Đồng quan điểm, ông Đông nhận định, chính từ những nhu cầu vay không tên, để chi dùng hàng ngày, nhỏ lẻ, không được hợp thức hóa với chính sách tín dụng đã dẫn tới việc người dân vay mượn nhau đơn giản hơn, lãi suất cao hơn, đây là tín dụng đen. Một số vùng thấy việc cho vay lãi suất cao hơn như vậy thì ham và hình thành hụi, họ…

Để khắc phục, Agribank đã cử 7 đoàn cán bộ tiến hành nghiên cứu hộ nông dân để làm thế nào cho vay theo hạn mức tín dụng chi tiêu tổng hợp. Vì nông dân thu nhập theo hai vụ chính nhưng nhu cầu chi tiêu của họ cũng không khác gì thành thị nên cần phải có hạn mức tín dụng tổng hợp để vừa sức với nông dân.

Thời gian tới, các chuyên gia cho rằng, việc tiếp cận vốn sẽ được điều chỉnh theo hướng nâng mức vay vốn không phải thế chấp đối với hộ nông dân cũng như các trang trại, HTX. Đặc biệt, tiến tới quy hoạch từng nhóm ngành, từng vùng sản xuất cụ thể, có sự liên kết để tín dụng được bền vững, thậm chí không cần thế chấp cho vay. Đồng thời, ngoài chính sách chung, phải có những chương trình riêng cho những sản phẩm chủ lực như cá tra, lúa gạo, cà phê. Riêng với thủy sản, nên nghiên cứu đề ra chương trình vay vốn đặc biệt ưu đãi dành riêng cho ngư dân với thủ tục đơn giản.

Giải pháp cả trước mắt lẫn lâu dài

Không đồng tình quan điểm người dân không có kế hoạch vay vốn, ông Lại Xuân Môn cho rằng, vẫn còn nhiều rào cản khiến người dân khó tiếp cận vốn ngân hàng. Thứ nhất, rủi ro nông nghiệp rất lớn, tác động, ảnh hưởng của ngoại cảnh đến 50-60%. Thứ hai là quy mô cho vay nhỏ, lẻ. Thứ ba là dù điều kiện vay vốn cho nông dân thậm chí không cần thế chấp nhưng nông dân vẫn phải có sổ đỏ mới vay được. Trong khi đó doanh nghiệp có được kêu gọi, hút về nông thôn để đầu tư họ cũng không mặn mà. Do vậy nông dân càng khó khăn trong việc vay vốn ngân hàng.

Tại tọa đàm rất nhiều ý kiến đề xuất giải pháp gỡ khó cho tín dụng nông thôn. Vẫn theo ông Nguyễn Tiến Đông, nông dân thường có những nhu cầu vay không tên, để chi dùng hàng ngày, nhỏ lẻ, không được hợp thức hóa đối với chính sách tín dụng. Vì vậy, người dân vay mượn nhau đơn giản hơn, lãi suất cao hơn, đây là tín dụng đen. Do đó, cần nghiên cứu cho vay hợp với nhu cầu của người dân nhưng tổ chức tín dụng cũng quản được. Ông Nguyễn Viết Mạnh lại đề nghị, phải có rất nhiều chính sách, hỗ trợ vốn, hỗ trợ sau thu hoạch, hỗ trợ vùng nghèo, người nghèo, huyện nghèo… Và lượng tín dụng để cho người dân vay phải lên tới 622.000 tỷ mới phù hợp với đóng góp của nông nghiệp vào GDP. Đặc biệt, chúng ta phải phát triển các hợp tác xã để các đơn vị này đứng ra hỗ trợ nông dân. Phải sản xuất hàng hóa thì mới hấp thụ được vốn ngân hàng chứ quy mô nhỏ lẻ, manh mún thì không thể vay một số tiền lớn được.

Nhiều ý kiến đề nghị, từ nay cho đến cuối năm, hệ thống NH sẽ tiếp tục triển khai các chính sách tín dụng trọng lĩnh vực nông nghiệp, nông dân đã được quy định. Đồng thời sẽ tiếp tục thực hiện giãn, hoãn nợ; giảm một phần lãi đối với những khoản nợ xấu…Bên cạnh đó, Ngân hàng Nhà nước cũng cần nghiên cứu, phối hợp với các cơ quan liên quan đề xuất cho vay một số chương trình mới, phù hợp với quy trình sản xuất của bà con.

N. Nga- L.Bình

Tin nóng

Tin mới