Truyện ngắn Trần Trường Khánh: Bức tranh riêng biệt

Gốc
Tập truyện này không chỉ mở ra cánh cửa nhận thức về một xứ sở lắm trầm luân, mà còn đem lại kinh nghiệm mỹ cảm về sức lôi cuốn của nghệ thuật ngôn từ

Trong lời nói đầu viết cho bản dịch tiếng Việt "Tuyển tập truyện ngắn Trần Trường Khánh" (NXB Văn hóa - Văn nghệ, tháng 11-2019), tác giả chân thành bày tỏ ước vọng "đi tìm tri âm ở phương trời văn học khác". Tôi quen thuộc với văn học Trung Quốc nhưng có phần xa lạ với văn học trên lãnh thổ Đài Loan đầy sóng gió, lại càng chưa biết gì nhiều về tác phẩm của những nhà văn trên đảo Kim Môn có số phận gian nan khôn xiết nên thấy mình may mắn được thưởng thức tác phẩm này như thưởng thức "một hiện tượng, một bức tranh riêng biệt" (Hoàng Khắc Toàn) vừa lạ lẫm vừa gần gũi để có thể ký thác vào đó một chút tâm trạng mình.

Cảm hứng phê phán, đả kích

Dù thời nào, xứ nào thì nạn nhân trực tiếp của độc tài, quân phiệt cũng là những người dân lành vô tội. Những oan khiên vô cớ rơi xuống đầu người thợ hồ như A Thuận ("Xe khách công cộng nhân dân"). Những thân phận phụ nữ trôi dạt như Vương Mỹ Lệ, Hoàng Ngọc Tiêu trở thành món hàng chuyền tay bao kẻ võ biền thô bạo ("Tạm biệt đảo Hải Nam", "Tướng quân và Gạo Bồng Lai"). Những góa phụ trung hậu như chị Thiêm Đinh bị viên chức địa phương bắt nạt, quấy rối và làm nhục ("Tôn Rỗ").

Truyện "Tạm biệt đảo Hải Nam" dẫn ta đi qua những di tích và thắng cảnh thu hút tầm mắt mà không che giấu được vết thương trên cơ thể xã hội và cơ thể người phụ nữ chìm sâu trong bi kịch của nghề tiếp viên. Qua Vương Mỹ Lệ, độc giả Việt Nam bắt gặp hình ảnh hiện đại của Thúy Kiều ("Đoạn trường tân thanh", Nguyễn Du), Tuyết ("Đời mưa gió", Khái Hưng và Nhất Linh), Huyền ("Làm đĩ", Vũ Trọng Phụng)... trong một xã hội tự xưng là văn minh. Mô-típ "gặp lại cố nhân" được Trần Trường Khánh thể hiện tự nhiên, chân thực, để lại dư vị đắng cay mà không rơi vào một happy-ending giả tạo.

Theo thiển ý, truyện ngắn hay nhất trong tập này là "Tướng quân và Gạo Bồng Lai". Mặc dù tác giả cẩn trọng rào đón rằng trong quân đội Quốc Dân Đảng có "hàng chục ngôi sao sáng lấp lánh với tên gọi tướng quân", độc giả không tránh khỏi đặt câu hỏi rằng cái guồng máy thối nát nào đã sản sinh ra một Ngưu tướng quân đốn mạt như vậy?

Cảm hứng phê phán, đả kích trong tác phẩm Trần Trường Khánh không dừng lại đó. Đọc truyện "Xe khách công cộng nhân dân", tôi liên tưởng đến tác phẩm của Franz Kafka, Aziz Nesin, Slawomir Mrozek... với những con người thuần phác, vô tội bị chụp mũ, bức cung, tra tấn một cách oan khuất chỉ vì một lý do vớ vẩn, tuy về sau có được minh oan, trả lại danh dự thì tâm hồn cũng đã tổn thương nghiêm trọng mà không thể oán trời trách người được nữa, đành tự an ủi mình "đã không may sinh nhầm thời đại".

Thế đó, những thiên truyện hiện thực của Trần Trường Khánh cho thấy bạo lực và sự vô đạo có thể bóp nghẹt cuộc sống của một vùng đất như thế nào. Nhân vật Trần, vốn là một nhà văn, từng thốt lên cay đắng: "Con người thật hiểm ác. Chẳng phải các người luôn mồm nói rằng phải cải cách cái xã hội bất lương này, phải kiến lập một xã hội hoàn hảo tốt đẹp nhưng tại sao không cách nào xóa bỏ được ánh mắt của lợi danh và quyền lực?".

Bìa sách “Tuyển tập truyện ngắn Trần Trường Khánh” xuất bản tại Việt Nam

Khát vọng về nhân tính, tình yêu và cái đẹp

Nhưng nghĩa vụ của một nhà văn, dù không thiếu khiêm tốn, đòi hỏi ông ta không được thỏa hiệp với nỗi sợ hãi và lòng yếm thế, nhất là khi ngòi bút được truyền cho sức mạnh tinh thần và những đức tính tốt đẹp mà những người dân giàu lương tri ở Kim Môn, tuy có lúc phải "ngậm miệng làm ngơ, mũ ni che tai" trước cường quyền để "tránh chuốc họa vào thân", cuối cùng không để cho ai tước đoạt. Ở bên kia và bên đây, con người chân chính đều tin vào lẽ phải và điều thiện, tin rằng "ở hiền gặp lành", "ác giả ác báo", như tục ngữ lưu truyền. Dù đã rơi vào hầm lửa của một xã hội đầy cạm bẫy, người "thần nữ" vẫn không thôi nuôi khát vọng về nhân tính, tình yêu và cái đẹp: "Khi em đã rửa sạch đôi tay đầy bùn tanh, em sẽ rửa sạch những vết nhơ trong lòng em bằng chính đôi tay của mình; em muốn khi em trao cho anh, em là người trong sạch và hoàn mỹ, dù em đang ở chân trời góc biển nào đó...".

Những người như chị Thiêm Đinh, Xuân Đào, Võng Yêu Tử đều coi trọng đạo lý dân gian, phong hóa làng quê và phẩm giá của người phụ nữ. Đó là sức mạnh khiến Thiêm Đinh trụ vững mà Tôn Rỗ dù mưu ma chước quỷ cũng không làm cho gục ngã. Đó là lẽ sống tự lập và tự trọng khiến Võng Yêu Tử không oán trách số phận, thà lấy sức mình nuôi con, nuôi mẹ chứ không làm kẻ phụ tùy của người chồng gàn dở. Đó là phản ứng thật đáng trách nhưng cũng thật đáng thương của Xuân Đào, người đàn bà đầy chất sinh thực khí, đã chọn cái chết để rửa nỗi nhục của mình. Những người phụ nữ đó sản sinh từ thổ nhưỡng, khí hậu Kim Môn, đồng thời cũng là hình ảnh người phụ nữ Á Đông trọng nhân cách, mà trên đất nước Việt Nam thời nào cũng có.

Tác phẩm của Trần Trường Khánh cho thấy văn học ở một địa phương có thể vươn ra khỏi các bức tường để tìm thấy sự đồng cảm của người đọc qua sự hiệp thông với chủ nghĩa nhân đạo.

HUỲNH NHƯ PHƯƠNG

Nguồn Người Lao Động : http://nld.com.vn/van-nghe/truyen-ngan-tran-truong-khanh-buc-tranh-rieng-biet-20191108211 304687.htm