Vì sao thu phí không dừng chậm triển khai?

Gốc
Một trong những nỗ lực của Bộ GTVT và Tổng cục Đường bộ Việt Nam thời gian qua là yêu cầu các trạm thu phí BOT trên toàn quốc phải lắp đặt làn thu phí tự động không dừng (E-tag). Tuy nhiên, tiến độ của các dự án này liên tục bị chậm và xin lùi tiến độ. Khi thì nhà thầu không cung cấp kịp thiết bị, khi thì chủ đầu tư không mặn mà…

Dán thẻ E-tag trên kính ô tô tại một trung tâm đăng kiểm xe cơ giới. Ảnh: PV

Có dán thẻ hay không thì vẫn phải dừng

Chia sẻ với PV, nhiều lái xe cho rằng, hiện nay đi trên mỗi tuyến đường của mỗi chủ đầu tư khác nhau, có trạm có thu phí không dừng, có trạm không. Cho nên có dán thẻ hay không thì vẫn cứ phải dừng. “Rất nhiều tài xế chưa biết việc thu, mua phí, trả phí như thế nào để sử dụng dịch vụ trạm thu phí không dừng. Bản thân xe của tôi cũng đã dán thẻ E-tag, tưởng tiện lợi nhưng không hẳn vì đa số trạm tôi đi qua đều phải trả tiền mặt chứ không chấp nhận việc trả tiền qua thẻ”, anh Dương Văn Nam, chạy xe tải đường dài cho hay.

Phản ánh của những tài xế hoàn toàn đúng bởi ngay thời điểm ngày 12/6, khi PV Báo Gia đình & Xã hội đi qua làn thu phí không dừng tại trạm BOT cao tốc Hà Nội - Bắc Giang vẫn có nhân viên thu tiền, phát vé sau đó barie mới nâng lên cho xe qua. Khi thắc mắc về việc này, nhân viên thu phí chỉ trả lời rằng “do hệ thống chưa hoàn thiện”(?).

Anh Nguyễn Tuấn Bằng (trú tại Hà Nội) cho biết, ô tô của anh đã dán thẻ thu phí tự động không dừng trong lần đăng kiểm đầu năm 2018. Tuy nhiên, anh chưa nộp tiền để sử dụng thu phí tự động không dừng, vì còn nhiều băn khoăn. “Muốn sử dụng thẻ thu phí tự động phải chuyển tiền vào tài khoản giao thông chỉ phục vụ trả phí, như vậy vừa lằng nhằng, vừa thiệt thòi cho chủ xe”, anh Bằng nói và đặt ra câu hỏi: Với những phương tiện đã mua vé tháng nếu dán thẻ E-tag có bị trừ từng lượt qua trạm hay không?

Trong khi đó, ông Nguyễn Mạnh Thắng, thành viên diễn đàn Otofun đặt ra vấn đề: Chủ xe muốn sử dụng thu phí không dừng phải nộp trước một khoản tiền vào tài khoản giao thông, mà tài khoản này chưa thể tích hợp với tài khoản ngân hàng. Trong khi tiền trong tài khoản giao thông không được tính lãi, thậm chí chưa sử dụng dịch vụ đã phải đóng tiền. Vậy với gần 3 triệu xe, số tiền nộp trước sẽ lên tới hàng nghìn tỷ đồng, số tiền đó ai hưởng lợi?.

Đáng lưu ý, sau vụ cướp 2,2 tỷ đồng ở trạm thu phí cao tốc Long Thành - Dầu Giây, dư luận nghi ngại có chuyện gian lận trong việc kê khai thu nhiều, thu ít phí của các dự án BOT. Chưa nói, nếu bài bản thì doanh nghiệp phải hợp tác với ngân hàng để chuyển tiền về gửi cho an toàn. Do vậy, khi các nhà đầu tư BOT viện lý do chưa triển khai thu phí tự động, đã đặt ra câu chuyện lợi ích nhóm dẫn đến việc trì hoãn…

Bàn về vấn đề trên, chuyên gia giao thông Nguyễn Văn Thanh chỉ rõ: Thu kiểu xé vé đếm tiền như hiện nay vẫn có thể xảy ra hiện tượng ăn gian của nhân viên thu vé, hoặc gian lận khi chuyển từ nhân viên về công ty, từ công ty về ngân hàng… Chỉ khi thu phí không dừng, tiền thu được vào tài khoản ngân hàng thì mới minh bạch được số liệu.

Vừa làm vừa hoàn thiện

Theo tìm hiểu của PV, từ tháng 12/2015, Bộ GTVT đã phê duyệt đầu tư dự án thu phí tự động (ETC) giai đoạn 1. Theo đó, các nhà cung cấp hệ thống ETC sẽ đầu tư hệ thống này tại các trạm BOT thông qua việc ký kết hợp đồng cung cấp dịch vụ cho các nhà đầu tư BOT và hưởng phần chi phí quản lý, tổ chức thu phí. Có 28 trạm BOT trên quốc lộ 1 và quốc lộ 14 sẽ được triển khai thu phí ETC. Đến tháng 3/2017, Thủ tướng Chính phủ có quyết định yêu cầu đến 31/12/2018, toàn bộ trạm BOT trên quốc lộ 1 và quốc lộ 14 phải áp dụng ETC để tạo thuận lợi trong lưu thông và minh bạch trong thu phí. Sau khi được Bộ GTVT rà soát, bổ sung, giai đoạn 1 được nâng lên tổng cộng 44 trạm phải thực hiện ETC. Tuy nhiên, đến hết năm 2018, chỉ có 26 trạm BOT với 91 làn ETC được đưa vào vận hành.

Ông Tô Nam Toàn - Vụ trưởng Vụ khoa học công nghệ và hợp tác quốc tế của Tổng cục Đường bộ Việt Nam cho hay, nguyên nhân dẫn đến tiến độ triển khai hệ thống ETC chưa đạt mong muốn là do năng lực của nhà cung cấp dịch vụ thu phí ETC chưa đáp ứng được và một số nhà đầu tư dự án BOT giao thông không tích cực triển khai. Còn về sự phối hợp của các chủ dự án BOT trong thực hiện ETC, ông Toàn cho biết, có nhiều nhà đầu tư BOT tích cực triển khai ETC, nhưng cũng có không ít chủ đầu tư BOT bằng cách này hay cách khác gián tiếp cản trở việc triển khai ETC.

Theo Thứ trưởng Bộ GTVT Lê Đình Thọ, việc triển khai hệ thống thu phí tự động không dừng vẫn chưa đáp ứng yêu cầu đặt ra về số lượng phương tiện tham gia dịch vụ. Đến nay mới có khoảng trên 700.000 phương tiện, trong tổng số trên 3 triệu ô tô trong cả nước dán thẻ E-tag. Bên cạnh đó, do hệ thống thu phí tự động không dừng áp dụng công nghệ mới mà đầu tư theo hình thức đối tác công tư nên rất phức tạp, liên quan đến lợi ích của nhiều chủ thể.

Ngoài ra, các vấn đề liên quan đến tài khoản giao thông, việc nộp và quản lý tài khoản giao thông chưa được thuận tiện cho người sử dụng. Trong quá trình triển khai, vướng mắc chính liên quan đến việc thanh toán qua tài khoản giao thông không phải là cơ sở pháp lý mà là sự chưa thuận tiện cho người sử dụng trong việc nạp tiền, quản lý số tiền trong tài khoản. Để tháo gỡ vướng mắc trên, tạo thuận tiện cho người sử dụng, hiện Bộ GTVT đang làm việc với Ngân hàng Nhà nước, một số ngân hàng cung cấp tín dụng xây dựng các phương án kết nối tài khoản giao thông với tài khoản cá nhân của các chủ phương tiện tạo điều kiện thuận lợi cho chủ phương tiện trong quá trình tham gia sử dụng dịch vụ. Đây là vấn đề mới, nên gặp phải vướng mắc về mô hình, tính pháp lý phải vừa làm vừa hoàn thiện.

Thủ tướng yêu cầu Bộ trưởng GTVT khẩn trương báo cáo về thu phí tự động

Để đẩy nhanh tiến độ chuyển sang thực hiện thu phí dịch vụ sử dụng đường bộ theo hình thức điện tử tự động không dừng, tạo điều kiện thuận lợi cho người tham gia giao thông và minh bạch trong hoạt động thu phí, Thủ tướng Chính phủ Nguyễn Xuân Phúc yêu cầu Bộ trưởng Bộ GTVT khẩn trương báo cáo Thủ tướng Chính phủ trước ngày 20/6/2019 về tình hình triển khai hệ thống thu phí dịch vụ sử dụng đường bộ theo hình thức điện tử tự động không dừng.

Thủ tướng lưu ý, báo cáo phải nêu rõ tiến độ hoàn thành đối với từng trạm, khó khăn vướng mắc và trách nhiệm của các đơn vị có liên quan; biện pháp xử lý đối với các trường hợp không thực hiện đúng lộ trình chuyển sang thu tự động không dừng.

Nhóm Phóng Viên