Xuất khẩu Việt Nam: Căng buồm vượt sóng to

Gốc
(DĐDN) - Đây là nhận định của ngân hàng HSBC trong báo cáo về Kinh tế Vĩ mô - Triển vọng kinh tế vĩ mô Việt Nam số tháng 3/2014.

Theo HSBC , chỉ số CPI cho thấy nhu cầu nội địa khá yếu ớt. Cụ thể, chỉ số CPI toàn phần đã giảm từ mức 5,5% xuống còn 4,6% - mức thấp trong năm năm qua. Thông thường nhu cầu đối với thực phẩm, vận chuyển và hàng gia dụng tăng mạnh trong dịp Tết Nguyên Đán. Nhưng năm nay chỉ có giá cả thực phẩm mới tăng trong khi đa số các mặt hàng cơ bản khác lại giảm nhẹ, trong đó có một số giảm mạnh. Lạm phát cơ bản so với cùng kỳ năm ngoái đã hạ nhiệt từ mức 6,5% trong tháng trước xuống còn 5,9% trong tháng 2. Chuyên gia HSBC đã hạ dự báo chỉ số CPI từ mức 7,3% xuống còn 6,5% do giá dầu giảm, nhu cầu nội địa yếu hơn mong đợi và giá gạo chỉ tăng nhẹ. Giá điện tăng nhanh và mặt bằng giá cả không thuận lợi có thể sẽ đẩy lạm phát tăng lên trong những tháng tới nhưng vẫn nằm trong mức có thể kiểm soát được. Trong trường hợp áp lực về giá chỉ tăng nhẹ, HSBC hy vọng NHNN sẽ giữ nguyên mức lãi suất thị trường mở OMO trong năm 2014.

Trong khi ấy, tăng trưởng xuất khẩu lại cho thấy nhu cầu nước ngoài về hàng hóa sản xuất tại Việt Nam tiếp tục mạnh. Xuất khẩu hàng điện tử vẫn giảm do mặt bằng giá cả không thuận lợi (+37% trong năm 2013; +86% trong năm 2012), trong khi mặt hàng dệt và may mặc lại đang tăng lên. Chỉ số PMI của HSBC tháng 2 thể hiện ngành sản xuất chỉ tăng trưởng nhẹ do nhu cầu nước ngoài yếu hơn. Chuyên gia HSBC tin rằng tăng trưởng xuất khẩu sẽ mạnh khi xuất khẩu hàng nông sản phục hồi đặc biệt là mặt hàng cà phê, cũng như nhu cầu từ các nước phương Tây tăng và đầu tư vào sản xuất dệt may chính thức đưa vào hoạt động.

Cận cảnh về thương mại Việt Nam

Theo đa số các dự đoán, Việt Nam là một quốc gia có thể hưởng lợi nhiều nhất từ Hiệp ước Đối tác Kinh tế Chiến lược xuyên Thái Bình Dương ( TPP ) với nhiều cơ hội tiếp cận thị trường Mỹ và hưởng các mức thuế suất thấp hơn cho các mặt hàng sản xuất của Việt Nam. Xét về GDP bình quân đầu người, Việt Nam là nền kinh tế nghèo nhất trong 12 quốc gia tham gia đàm phán. Nhưng những tham vọng của Việt Nam đối với hiệp định này rất rõ ràng: đó là đem lại càng nhiều công việc ổn định cho lực lượng lao động trong nước càng tốt và tăng cường tiếp cận các thị trường đồng thời thúc đẩy lĩnh vực sản xuất tiến lên phía trước. Trong khi các nhà đàm phán đang rất hy vọng rằng một dự thảo hiệp ước sẽ hoàn tất trong tháng 4, thật đáng tiếc là các cuộc nói chuyện cấp bộ trưởng được tổ chức ở Singapore đã không kết thúc thành công. Nhật Bản rất cứng rắn đối với các ngành công nghiệp quan trọng như gạo, thịt, lúa mì, sữa và đường. Trong khi đó thị trường Mỹ lại khá nhạy cảm đối với các nhà sản xuất đường, dệt trong nước và hải sản. Trong khi vòng đàm phán tiếp sau vẫn chưa xác định được ngày, các nhà thương thuyết vẫn hy vọng rằng bản thảo của hiệp ước sẽ hoàn tất trong tháng 4, cùng lúc với chuyến đi tới Nhật của Tổng thống Obama trong cuộc hành trình đến thăm các nước trong khu vực. Chính quyền Obama đang ra sức thúc đẩy Quốc hội phê chuẩn hiệp ước TPP theo phương thức “fast-track” (ngã tắt) - nghĩa là Quốc hội chỉ có thể bỏ phiếu thuận hay chống cho các hiệp định thương mại trong tương lai. Tuy nhiên, ông Harry Reid – lãnh tụ phe đa số trong Thượng viện Mỹ đã từ chối. Điều đó có nghĩa rằng hiệp ước TPP có thể sẽ bị trì hoãn cho đến khi Mỹ và Nhật có thể giải quyết được các vấn đề về tiếp cận thị trường.

Trong khi các doanh nghiệp tại Việt Nam đang nóng lòng theo dõi những tiến triển của hiệp ước TPP, các doanh nghiệp chuyên xuất khẩu vẫn tiếp tục gấp rút. Trong hai tháng đầu năm 2014, xuất khẩu đã tăng 12,3% mặc dù nhu cầu ở Trung Quốc giảm sút và khí hậu lạnh bất thường ở Mỹ đã kéo nhu cầu tiêu dùng đi xuống. Chỉ số PMI ngành sản xuất của HSBC cho thấy xuất khẩu vẫn tiếp tục tăng trong tháng 2 mặc dù có vài chỉ số phụ giảm sau khi đã trải qua tháng Giêng tăng mạnh. Đơn hàng xuất khẩu mới là lực kéo chính đã giảm từ mức 52,2 trong tháng Giêng xuống còn 49,3 điểm trong tháng Hai. Chỉ số PMI của Trung Quốc giảm dưới mức 50 điểm và những chỉ số tăng trưởng ở Mỹ đang chậm lại do khí hậu lạnh bất thường và lãi suất tăng đã khiến nhu cầu đối với hàng hóa Việt Nam giảm sút. Nhưng các chuyên gia kinh tế HSBC tại Mỹ đã kỳ vọng tăng trưởng Mỹ sẽ mạnh hơn trong năm 2014 so với năm 2013. Một tin tốt lành khác đến từ Khu vực Đồng tiền chung châu Âu cũng đã thúc đẩy nhu cầu hàng hóa trong những tháng tới. Trong khi nhu cầu của Trung Quốc có thể chậm lại, các đối tác nhập khẩu hàng Việt Nam chính sẽ là châu Âu và Mỹ.

Biểu đồ 3 cho thấy nhập khẩu đầu vào đã tăng mạnh trong năm 2014 nếu so sánh với hai năm trước. Nhập khẩu vải bông, nguyên vật liệu ngành may, phụ kiện quần áo và phụ tùng máy móc và linh kiện đã tăng. Nếu nhu cầu nước ngoài chậm lại (biểu đồ 2) thì việc tăng trưởng nhập khẩu đầu vào cùng với đơn hàng tăng mạnh hơn hàng tồn kho cho thấy sản lượng sẽ tiếp tục tăng. Dòng vốn FDI giải ngân vẫn tăng sẽ cân bằng những yếu kém từ nhu cầu nước ngoài.

Xuất khẩu các mặt hàng sản xuất chắc chắn sẽ trở nên quan trọng hơn. Tuy nhiên giá cả hàng hóa cũng là vấn đề đối với giá trị hàng xuất khẩu. Biểu đồ 5 cho thấy xuất khẩu hàng hóa của Việt Nam đã mất giá trị trong hai năm gần đây. Dầu thô, gạo, cao su, than, trà và cà phê đều có tăng trưởng âm. Số lượng xuất khẩu dầu thô đã giảm đáng kể kể từ đầu những năm 2000 (biểu đồ 6) do nhu cầu đối với dầu nội địa tăng và năng suất lọc dầu trong nước đang tăng. Nhưng đối với những mặt hàng khác như gạo, cà phê và cao su, số lượng hàng xuất khẩu vẫn tăng trong suốt thời kỳ. Gạo, một nguồn thu xuất khẩu quan trọng đã giảm giá trị do sản lượng dư thừa trên thị trường quốc tế đã khiến người nông dân phải giảm số lượng bán ra. Cà phê cũng trải qua tình hình tương tự khi giá giảm trong năm ngoái. Nhưng số lượng hàng xuất khẩu nói chung vẫn tăng mạnh kể từ đầu những năm 2000. Điều này có nghĩa rằng với một Brazil khô hạn đã kéo giá cà phê thế giới tăng lên, cần khuyến khích người nông dân bán sản phẩm trên thị trường quốc tế để nâng giá trị xuất khẩu (biểu đồ 8). Ví dụ về mặt hàng cà phê đã cho thấy giá trị xuất khẩu của Việt Nam đã tăng đáng kể với giá cao hơn.

Trong khi các nhà xuất khẩu Việt Nam đang có nhiều thuận lợi từ môi trường thương mại toàn cầu theo đó cạnh tranh về nhân công và đất đai đã hỗ trợ cho việc xuất khẩu các mặt hàng sản xuất nhẹ và nông sản thì các điều kiện trong nước lại không mấy thuận lợi. Chỉ số lạm phát tháng 2 yếu hơn mong đợi cho thấy các hoạt động kinh tế tiếp tục bị lòng tin người tiêu dùng yếu kéo xuống. Thời điểm Tết Nguyên đán thông thường sẽ thúc đẩy nhu cầu đối với thực phẩm cũng như vận chuyển và các mặt hàng cơ bản khác. Trong khi chỉ số lạm phát toàn phần tháng 2 tăng so với tháng Giêng xét theo tháng, nguyên nhân chính là do giá cả thực phẩm tăng cao hơn dẫn dắt. Bảng 2 cho thấy sự thay đổi của chỉ số lạm phát theo tháng. Những số liệu của tháng 2 cho thấy người tiêu dùng chỉ mua những sản phẩm thiết yếu như thực phẩm trong khi lại cắt giảm những sản phẩm khác như chi tiêu cho nhà cửa và mua quần áo may mặc. Mặt bằng giá cả sẽ không mấy thuận lợi nếu như nhu cầu trong nước vẫn tiếp tục thấp từ tháng 3 cho đến tháng 6/2014. Giá gas được thông báo tăng sẽ tăng áp lực lạm phát nhưng mức thay đổi là khá nhỏ chỉ ở khoảng tăng 1%.

Chuyên gia HSBC kỳ vọng lạm phát toàn phần sẽ tăng nhẹ trong quý II.2014 do mặt bằng giá cả không mấy thuận lợi và giá năng lượng có tiềm năng sẽ tăng cao hơn. Giá gạo ổn định nhờ vào nguồn cung từ Thái Lan có nghĩa là lạm phát giá thực phẩm sẽ rất thấp. Với giá cả một số mặt hàng cơ bản đang giảm và giá năng lượng tăng nhẹ từ từ, chúng tôi đã hạ dự báo chỉ số lạm phát năm 2014 từ mức 7,3% xuống còn 6,5%. Chúng tôi kỳ vọng lạm phát cơ bản (không tính giá thực phẩm và xăng dầu) sẽ giảm thêm khi nền kinh tế tiếp tục hoạt động dưới mức khuynh hướng. Trong khi chỉ số GDP quý IV.2013 tăng từ mức 5,5% của quý III lên 6% so với cùng kỳ năm ngoái, các điều kiện trong nước của Việt Nam tiếp tục suy yếu do vấn đề nợ xấu lớn vẫn còn đang treo lơ lửng và tốc độ cải cách hệ thống tài chính chậm chạp. Chúng tôi kỳ vọng cách biệt sản lượng (giữa tiềm năng và thực tế) vẫn ở mức âm trong năm 2015 với lao động và vốn hoạt động thấp hơn năng suất trong một thời gian dài hơn. Lạm phát cơ bản, lạm phát giá thực phẩm và toàn phần sẽ từ từ hội tụ làm giảm áp lực giá cả.

Với áp lực lạm phát thấp hơn, NHNN có thể giữ lãi suất ổn định lâu hơn. Chuyên gia HSBC thay đổi dự báo về lãi suất với lãi suất không tăng cao trong quý II/2014. Lãi suất OMO kỳ vọng sẽ giữ ổn định ở mức 5,5% trong năm 2014.

H.Anh

Tin nóng

Tin mới